SPMTINGKATAN 5 · BAB 311 minit bacahlm. 38–41

3.1 Latar Belakang Pemerintahan Beraja dan Demokrasi Berparlimen

Bab 3: Raja Berperlembagaan dan Demokrasi Berparlimen

British, Jepun dan Malayan Union semuanya mencabar kuasa raja-raja Melayu, jadi bagaimana institusi beraja masih kekal hingga hari ini?

📝 Nota disusun daripada sumber rasmi dan sumber terbuka yang disenaraikan di bawah. Belum disemak oleh guru. Sentiasa rujuk buku teks dan guru anda.

Bahasa penerangan:

🧠 Faham dalam 1 minit

Bayangkan sepohon pokok tua di halaman sekolah. Ribut datang silih berganti, dahan patah dan daun gugur, tetapi akarnya yang dalam membuat pokok itu tetap berdiri dan terus tumbuh. Pemerintahan beraja di negara kita seperti pokok itu: akarnya ialah Kesultanan Melayu Melaka, dan ia bertahan walaupun dicabar oleh British, Jepun dan Malayan Union.

Selepas setiap cabaran, institusi beraja menyesuaikan diri. Johor (1895) dan Terengganu (1911) menggubal undang-undang tubuh sendiri, Persekutuan Tanah Melayu 1948 mengembalikan kedaulatan raja, dan pada tahun 1957 lahirlah sistem Raja Berperlembagaan dan Demokrasi Berparlimen dengan Yang di-Pertuan Agong sebagai Ketua Utama Negara.

🎯 Wajib tahu sasaran LULUS

  1. Pada zaman Kesultanan Melayu Melaka, raja berkuasa mutlak, tetapi pemerintahan berpandukan Hukum Kanun Melaka dan Undang-Undang Laut Melaka, dan raja menjadi ketua agama Islam.
  2. Sebelum Perang Dunia Kedua, British memperkenalkan Sistem Residen di NNMB dan Sistem Penasihat di NNMTB, tetapi perjanjian dengan Raja-raja Melayu tidak memindahkan kedaulatan; negeri Melayu hanya negeri naungan.
  3. Undang-Undang Tubuh Kerajaan Johor 1895 dan Undang-Undang Bagi Diri Kerajaan Terengganu 1911 menyerlahkan ciri Raja Berperlembagaan dan bertujuan menghalang peluasan pengaruh British.
  4. Semasa pendudukan Jepun, persidangan di Singapura pada Januari 1943 mengiktiraf Raja-raja Melayu sebagai ketua agama Islam; Malayan Union 1946 kemudian menghilangkan kuasa raja.
  5. Penentangan raja dan orang Melayu membawa kepada Persekutuan Tanah Melayu 1948 yang mengembalikan kedaulatan raja; pada tahun 1957 jawatan Yang di-Pertuan Agong diwujudkan sebagai Ketua Utama Negara.

Hafal senarai ini dahulu. Kemudian cuba latihan objektif di bawah.

DSKP

Apa yang perlu anda kuasai

  • 12.3.1 Memerihalkan latar belakang sistem pemerintahan beraja dan Demokrasi Berparlimen.

Ringkasan

Pemerintahan beraja ialah tradisi yang berakar umbi sejak Kesultanan Melayu Melaka, apabila raja berkuasa mutlak tetapi memerintah berpandukan Hukum Kanun Melaka dan Undang-Undang Laut Melaka serta menjadi ketua agama Islam. Pada zaman British, Raja-raja Melayu kekal berdaulat walaupun menerima Residen atau Penasihat British, kerana perjanjian tidak memindahkan kedaulatan. Johor dan Terengganu pula menggubal undang-undang tubuh pada tahun 1895 dan 1911.

Semasa pendudukan Jepun, raja diiktiraf sebagai ketua agama Islam. Malayan Union 1946 menghilangkan kuasa raja, tetapi penentangan raja dan orang Melayu menyebabkan Persekutuan Tanah Melayu 1948 mengembalikan kedaulatan mereka, dan Undang-Undang Tubuh negeri mengangkat raja sebagai Raja Berperlembagaan. Kemerdekaan 1957 dicapai melalui perundingan dan persetujuan Raja-raja Melayu, lalu jawatan Yang di-Pertuan Agong diwujudkan dan rakyat diberi hak memilih wakil melalui pilihan raya.

Isi penting

Pemerintahan beraja Kesultanan Melayu Melakahlm. 38
  • Raja Melaka berkuasa mutlak, termasuk kuasa pentadbiran, perundangan dan kehakiman.
  • Pemerintahan berdasarkan Hukum Kanun Melaka dan Undang-Undang Laut Melaka, bukti ciri sistem berperlembagaan sudah wujud.
  • Konsep Islam memperkukuh pemerintahan dan menjadikan raja ketua agama Islam.
  • Raja-raja Melayu secara tradisinya dianggap sumber undang-undang, ketua kerajaan dan ketua agama, dan keabsahan semua tindakan terletak pada kedaulatan mereka.
  • Legasi Melaka diteruskan secara langsung oleh Kesultanan Johor-Riau, Pahang dan Perak; Terengganu dan Selangor ialah kesinambungan Johor-Riau.
  • Kelantan, Negeri Sembilan dan Perlis diasaskan selepas Melaka berakhir; Kedah ialah kerajaan terawal dan pernah mengakui pertuanan Melaka.
Sebelum Perang Dunia Keduahlm. 39
  • Pemerintahan beraja menyukarkan British menjajah, jadi British hanya memperkenalkan Sistem Residen di NNMB dan Sistem Penasihat di NNMTB.
  • Di NNMB, British mengambil alih pentadbiran di peringkat pembesar; raja kekal pemerintah berdaulat walaupun perlu menerima nasihat Residen.
  • Di NNMTB, kedudukan raja lebih kukuh kerana pentadbiran tetap dijalankan oleh pembesar yang dilantik raja.
  • Undang-Undang Tubuh Kerajaan Johor 1895 dan Undang-Undang Bagi Diri Kerajaan Terengganu 1911 menyerlahkan ciri Raja Berperlembagaan.
  • Undang-undang tubuh itu lahir daripada usaha raja, pembesar dan rakyat untuk menghalang peluasan pengaruh British dan mengekalkan kedaulatan negeri.
  • Perjanjian dengan British tidak memindahkan kedaulatan; negeri Melayu hanya menjadi negeri naungan British.
Semasa pendudukan Jepunhlm. 40
  • Raja-raja Melayu diiktiraf sebagai ketua hal ehwal agama Islam dan terus menerima pendapatan seperti sebelum perang.
  • Pengiktirafan diisytiharkan dalam persidangan Raja-raja Tanah Melayu dan Sumatera dengan pemerintah tentera Jepun di Singapura pada Januari 1943.
  • Kedudukan raja di negeri masing-masing diletakkan di bawah pengawasan Gabenor Jepun di Tanah Melayu.
Selepas Perang Dunia Keduahlm. 40
  • Malayan Union 1946 menyebabkan Raja-raja Melayu kehilangan kuasa kerana kuasa pemerintahan diambil oleh Raja England dan dijalankan oleh Gabenor.
  • Kesepakatan Raja-raja Melayu menentang Malayan Union, disokong orang Melayu, menyebabkan British menggantikannya dengan Persekutuan Tanah Melayu 1948.
  • Perjanjian Persekutuan Tanah Melayu 1948 mengembalikan kedaulatan Raja-raja Melayu seperti sebelum perang.
  • Undang-Undang Tubuh yang digubal oleh Raja-raja Melayu bagi negeri masing-masing masih diguna pakai dan mengangkat raja sebagai Raja Berperlembagaan.
Raja Berperlembagaan dan Demokrasi Berparlimen selepas merdekahlm. 41
  • Kemerdekaan 1957 diperoleh melalui perundingan dan persetujuan Raja-raja Melayu.
  • Pemerintahan beraja diteruskan dalam Perlembagaan Persekutuan dengan pindaan supaya sesuai dengan konsep demokrasi.
  • Jawatan Yang di-Pertuan Agong diwujudkan sebagai Ketua Utama Negara; yang pertama ialah Tuanku Abdul Rahman ibni Almarhum Tuanku Muhammad.
  • Raja diiktiraf sebagai pemerintah tertinggi, manakala rakyat berhak memilih wakil melalui pilihan raya untuk membentuk kerajaan.
  • Tunku Abdul Rahman Putra al-Haj mengangkat sumpah sebagai Perdana Menteri di hadapan Yang di-Pertuan Agong pada 31 Ogos 1957.
  • Istana Negara lama di Jalan Istana dijadikan Muzium Diraja dan dibuka kepada orang ramai mulai tahun 2013, selepas Istana Negara baharu beroperasi pada tahun 2011.

Garis masa

  1. 1895Undang-Undang Tubuh Kerajaan Johor digubal.
  2. 1911Undang-Undang Bagi Diri Kerajaan Terengganu digubal.
  3. Januari 1943Persidangan di Singapura mengiktiraf Raja-raja Melayu sebagai ketua agama Islam.
  4. 1946Malayan Union diperkenalkan; Raja-raja Melayu kehilangan kuasa pemerintahan.
  5. 1948Perjanjian Persekutuan Tanah Melayu mengembalikan kedaulatan Raja-raja Melayu.
  6. 31 Ogos 1957Yang di-Pertuan Agong pertama dan Perdana Menteri pertama mengangkat sumpah.
  7. 2013Muzium Diraja (bekas Istana Negara) dibuka kepada orang ramai.

Tokoh penting

  • Tuanku Abdul Rahman ibni Almarhum Tuanku MuhammadYang di-Pertuan Agong pertama.
  • Tunku Abdul Rahman Putra al-HajMengangkat sumpah sebagai Perdana Menteri Persekutuan Tanah Melayu pada 31 Ogos 1957.

🏆 Untuk skor A

  • Susun jawapan mengikut zaman: Melaka, sebelum Perang Dunia Kedua, pendudukan Jepun, selepas perang (Malayan Union dan Persekutuan 1948), selepas merdeka.
  • Kata kunci bermarkah: "negeri naungan", "perjanjian tidak memindahkan kedaulatan", "perundingan dan persetujuan Raja-raja Melayu" dan "Raja Berperlembagaan".
  • Rantaian sebab dan akibat: Malayan Union menghapuskan kuasa raja → raja dan rakyat bersepakat menentang → Persekutuan 1948 mengembalikan kedaulatan → asas Raja Berperlembagaan 1957.
  • Bezakan NNMB (raja menerima nasihat Residen; British mengambil alih pentadbiran peringkat pembesar) dengan NNMTB (pembesar lantikan raja masih mentadbir).

✍️ Strategi menjawab

  • "Mengapakah pemerintahan beraja tidak terhapus": guna kebijaksanaan diplomasi raja, perjanjian yang tidak memindahkan kedaulatan dan sokongan rakyat.
  • "Jelaskan kedudukan raja semasa pendudukan Jepun": tiga isi (ketua agama Islam, pendapatan dikekalkan, diawasi Gabenor Jepun) dengan tarikh Januari 1943.
  • Untuk soalan undang-undang tubuh, sebut nama penuh dan tahun: Johor 1895, Terengganu 1911.

⚠️ Kesilapan biasa

  • Menyangka British menjajah negeri Melayu secara langsung sebelum Perang Dunia Kedua. Negeri Melayu hanya negeri naungan, dan raja kekal berdaulat.
  • Tertukar tahun undang-undang tubuh: Johor ialah 1895, Terengganu ialah 1911.
  • Menyangka Jepun menghapuskan raja. Jepun mengiktiraf raja sebagai ketua agama Islam, walaupun di bawah pengawasan Gabenor Jepun.

Latihan objektif gaya Kertas 1

Jawab dahulu, kemudian semak. Markah anda hanya disimpan dalam pelayar anda sendiri.

  1. 1Pada zaman Kesultanan Melayu Melaka, ciri sistem berperlembagaan terserlah melalui

  2. 2Kesultanan manakah meneruskan legasi Kesultanan Melayu Melaka secara langsung? I Johor-Riau II Pahang III Perak IV Perlis

  3. 3Mengapakah Undang-Undang Tubuh Kerajaan Johor 1895 digubal?

  4. 4Apakah kedudukan Raja-raja Melayu semasa pendudukan Jepun?

  5. 5Mengapakah Raja-raja Melayu kehilangan kuasa pada tahun 1946?

  6. 6Antara berikut, yang manakah benar tentang perjanjian antara Raja-raja Melayu dengan British sebelum Perang Dunia Kedua?

  7. 7Kemerdekaan Tanah Melayu pada tahun 1957 diperoleh melalui

Latihan soalan struktur gaya Kertas 2, Bahagian A

Tulis jawapan anda dahulu, kemudian semak cadangan skema. Satu isi yang tepat dan berbeza biasanya satu markah.

  1. Nyatakan dua undang-undang tubuh yang menyerlahkan ciri Raja Berperlembagaan sebelum Perang Dunia Kedua. [2 markah]

    Lihat cadangan skema
    • Undang-Undang Tubuh Kerajaan Johor 1895.
    • Undang-Undang Bagi Diri Kerajaan Terengganu 1911.

  2. Jelaskan kedudukan Raja-raja Melayu semasa pendudukan Jepun. [3 markah]

    Lihat cadangan skema
    • Diiktiraf sebagai ketua hal ehwal agama Islam.
    • Terus memperoleh pendapatan seperti sebelum Perang Dunia Kedua.
    • Pengiktirafan diisytiharkan dalam persidangan di Singapura pada Januari 1943.
    • Kedudukan raja diletakkan di bawah pengawasan Gabenor Jepun.

  3. Huraikan perkembangan pemerintahan beraja selepas Perang Dunia Kedua hingga merdeka. [4 markah]

    Lihat cadangan skema
    • Malayan Union 1946 menghilangkan kuasa raja; kuasa diambil Raja England melalui Gabenor.
    • Raja-raja Melayu dan orang Melayu bersepakat menentang Malayan Union.
    • Persekutuan Tanah Melayu 1948 mengembalikan kedaulatan raja.
    • Undang-Undang Tubuh negeri mengangkat raja sebagai Raja Berperlembagaan.
    • Kemerdekaan 1957 melalui perundingan dan persetujuan raja; jawatan Yang di-Pertuan Agong diwujudkan.

Latihan esei gaya Kertas 2, Bahagian B

Rancang jawapan dalam 5 minit: tulis pendahuluan ringkas, isi yang dihuraikan dengan contoh, dan kesimpulan atau pendapat anda.

  1. Huraikan perkembangan pemerintahan beraja di negara kita dari zaman Kesultanan Melayu Melaka hingga merdeka. Pada pendapat anda, mengapakah institusi beraja perlu dipertahankan?

    Lihat rangka jawapan
    • Pendahuluan: pemerintahan beraja ialah tradisi yang berakar umbi dan teras kerajaan Melayu; ia berkembang hingga menjadi Raja Berperlembagaan.
    • Melaka: raja berkuasa mutlak; Hukum Kanun Melaka dan Undang-Undang Laut Melaka; raja ketua agama Islam; legasi diteruskan kesultanan lain.
    • Sebelum Perang Dunia Kedua: Sistem Residen dan Sistem Penasihat; raja kekal berdaulat; Undang-Undang Tubuh Johor 1895 dan Terengganu 1911; negeri naungan.
    • Pendudukan Jepun: raja diiktiraf ketua agama Islam (Januari 1943); pendapatan dikekalkan; diawasi Gabenor Jepun.
    • Selepas perang: Malayan Union 1946 menghilangkan kuasa raja; penentangan raja dan rakyat; Persekutuan 1948 mengembalikan kedaulatan; Undang-Undang Tubuh negeri.
    • Selepas merdeka: kemerdekaan melalui perundingan dan persetujuan raja; Yang di-Pertuan Agong Ketua Utama Negara; rakyat memilih wakil melalui pilihan raya.
    • Pendapat dan kesimpulan: institusi beraja perlu dipertahankan kerana menjadi lambang kedaulatan, identiti dan tonggak kestabilan negara.

Pengajaran dan nilai

  1. Memelihara pemerintahan yang berakar umbi daripada tradisi budaya untuk mengekalkan jati diri bangsa.
  2. Menghargai kebijaksanaan pemimpin dalam mempertahankan kedaulatan.
  3. Mengamalkan muafakat dalam membina negara bangsa.

Kad kilat istilah

Teka maksudnya dahulu, kemudian tekan kad.

Rujukan

Buku Teks Sejarah Tingkatan 5 KSSM, hlm. 38–41. Nota ini ditulis dengan kata-kata kami sendiri. Semak sentiasa dengan buku teks dan guru anda.