TINGKATAN 3 · BAB 410 minit bacahlm. 86–89

4.1 Pemerintahan Kesultanan Melayu di Perlis, Kedah, Kelantan, Terengganu dan Johor

Bab 4: Pentadbiran Negeri-negeri Melayu Tidak Bersekutu

Sebelum British datang, Johor sudah ada Undang-Undang Tubuh Kerajaan dan Terengganu pula ada undang-undangnya sendiri. Bagaimanakah negeri-negeri ini ditadbir?

📝 Nota disusun daripada sumber rasmi dan sumber terbuka yang disenaraikan di bawah. Belum disemak oleh guru. Sentiasa rujuk buku teks dan guru anda.

Bahasa penerangan:

🧠 Faham dalam 1 minit

Bayangkan lima perniagaan keluarga yang sudah lama berjaya. Setiap satu ada pemilik (sultan), pengurus (pembesar), buku peraturan (undang-undang) dan rakan niaga (hubungan luar). Perniagaan ini diwarisi turun-temurun dan diurus dengan teratur, jadi semuanya maju.

Begitulah Perlis, Kedah, Kelantan, Terengganu dan Johor sebelum British berkuasa. Sultan menjadi puncak kuasa dan dibantu pembesar. Ada negeri yang berbaik dengan Siam untuk keselamatan, dan ada yang menulis undang-undang sendiri, seperti Johor (1895) dan Terengganu (1911). Kestabilan inilah yang membawa kemakmuran.

🎯 Wajib tahu sasaran LULUS

  1. Sultan ialah puncak kuasa dan kedaulatan, dibantu oleh pembesar; sistem kesultanan diwarisi turun-temurun dan membawa kemakmuran.
  2. Perlis terpisah daripada Kedah pada 1842; Maharaja Siam mengiktiraf Syed Hussin Jamalullail sebagai Raja Perlis pertama pada 1843, dan Perlis dibahagikan kepada 22 mukim.
  3. Kedah wujud sejak abad ketujuh; sultan pertama ialah Sultan Mudzaffar Shah; undang-undang Kedah pertama ditulis pada 1650; Kedah berbaik dengan Siam untuk menghadapi ancaman Burma.
  4. Kelantan disatukan oleh Long Yunus (1776–1794) dan Sultan Muhammad II (1839–1886) membentuk Sistem Jemaah Menteri; Terengganu diasaskan oleh Sultan Zainal Abidin I (1708) dan menggubal Undang-Undang Bagi Diri Kerajaan Terengganu pada 1911.
  5. Maharaja Abu Bakar memodenkan Johor (Majlis Jemaah Diraja, Jemaah Menteri, jabatan kerajaan, Menteri Besar dan Setiausaha Kerajaan); Johor memasyhurkan Undang-Undang Tubuh Kerajaan pada 1895.

Hafal senarai ini dahulu. Kemudian cuba latihan objektif di bawah.

DSKP

Apa yang perlu anda kuasai

  • 7.4.1 Menyatakan pemerintahan Kesultanan Melayu di Perlis, Kedah, Kelantan, Terengganu dan Johor.
  • K7.4.6 Menghuraikan kepentingan kestabilan politik dalam mewujudkan keamanan negara.

Ringkasan

Sebelum British datang, Perlis, Kedah, Kelantan, Terengganu dan Johor diperintah oleh sistem kesultanan yang tersusun. Sultan ialah puncak kuasa dan dibantu oleh pembesar di peringkat negeri, daerah dan kampung. Setiap negeri mempunyai pembahagian wilayah, undang-undang dan hubungan luar sendiri. Perlis, Kedah, Kelantan dan Terengganu menjalin hubungan dengan Siam sebagai strategi keselamatan.

Ada negeri yang sangat maju dari segi perundangan, contohnya undang-undang Kedah (1650), Undang-Undang Tubuh Kerajaan Johor (1895) dan Undang-Undang Bagi Diri Kerajaan Terengganu (1911). Johor di bawah Maharaja Abu Bakar mengalami pemodenan pentadbiran. Gandingan raja dan pembesar serta kestabilan politik menjadi asas kemakmuran negeri-negeri ini.

Isi penting

Kerajaan Perlishlm. 86
  • Perlis menjadi wilayah yang terpisah daripada Kedah pada tahun 1842.
  • Pada tahun 1843 Maharaja Siam mengiktiraf Syed Hussin Jamalullail sebagai Raja Perlis pertama dengan gelaran Phya Songkhram Rama Wichit Willis Asmara Phya Pelit (ringkasnya Phya Pelit).
  • Istiadat pengisytiharan juga diadakan di istana Arau untuk memaklumkan rakyat.
  • Raja Syed Hussin membentuk pasukan pentadbir daripada pembesar tempatan; Tuan Syed Abdullah menjadi Raja Muda dan Dato' Arau menjadi Perdana Menteri.
  • Perlis dibahagikan kepada 22 mukim, dan undang-undangnya merujuk Undang-Undang Kesultanan Kedah dengan mengutamakan kebajikan rakyat.
  • Hubungan baik dengan Siam menjadi strategi supaya Perlis tidak diganggu kuasa lain.
Kesultanan Kedahhlm. 87
  • Kerajaan Kedah bermula sejak abad ketujuh dan kekal hingga hari ini.
  • Islam bertapak di Kedah sejak abad ke-12; pusat pemerintahan di Kota Bukit Meriam dan sultan pertama ialah Sultan Mudzaffar Shah.
  • Negeri dibahagikan kepada wilayah di bawah pembesar daerah, dan setiap daerah mempunyai mukim yang diurus penghulu; pada abad ke-19 terdapat 128 mukim.
  • Kanun undang-undang Kedah yang pertama ditulis pada tahun 1650.
  • Kedah menjalin hubungan diplomatik, pentadbiran dan kewangan dengan Siam untuk mempertahankan negeri daripada ancaman Burma.
  • Pembesar terbahagi kepada peringkat negeri, peringkat jajahan atau daerah, dan peringkat kampung (Penggawa atau Penghulu) yang memungut cukai serta menjadi perantara dengan rakyat.
Kesultanan Kelantanhlm. 88
  • Kelantan disatukan semasa pemerintahan Long Yunus (1776–1794), yang bergelar Yang Dipertuan.
  • Pada 1812 Sultan Muhammad I bersetia dengan Siam untuk mengelakkan ancaman Terengganu, lalu diberi gelaran Phya Pipit Pakdi; pengaruh Siam berterusan hingga 1909.
  • Sultan Muhammad II (1839–1886) membentuk Sistem Jemaah Menteri, iaitu sultan dibantu para pembesar.
  • Negeri dibahagikan kepada jajahan; pada 1904 ada tiga jajahan, iaitu Selatan Batu Mekebang, Pasir Puteh dan Pasir Mas.
  • Di peringkat paling bawah, pentadbiran dijalankan oleh Tok Kweng yang dibantu imam.
  • Undang-undang syarak dilaksanakan pada zaman Sultan Muhammad II, menjadikan Kelantan aman dan makmur sebagai pusat perdagangan.
Kesultanan Terengganuhlm. 89
  • Kesultanan Terengganu diasaskan oleh Sultan Zainal Abidin I, yang memerintah dari 1708 hingga 1733.
  • Sistem penghulu diperkemas pada zaman Sultan Omar (1839–1876).
  • Sultan Zainal Abidin III dibantu oleh Tengku Musa, Tuan Hitam dan Che Abdul Rahim; Tengku Musa dilantik Ketua Jabatan Mahkamah.
  • Dato' Mata-mata bertugas menyambut pelawat dan orang kenamaan, manakala Jemaah Mesyuarat Kerajaan memutuskan hukuman atau perisytiharan negeri.
  • Perundangan berasaskan prinsip keadilan Islam, dan pada 1911 Undang-Undang Bagi Diri Kerajaan Terengganu digubal.
  • Terengganu menjalin hubungan dengan Siam sejak abad ke-18 dan dengan Kelantan, Patani dan Johor; ia negeri paling akhir menerima Penasihat British.
Kesultanan Johorhlm. 89
  • Selepas keturunan Sultan Melaka berakhir pada 1699, Johor diperintah oleh keturunan Bendahara, dan kemudian oleh keturunan Temenggung Daeng Ibrahim.
  • Daeng Abu Bakar menjadi Sultan Johor pada tahun 1885.
  • Maharaja Abu Bakar memodenkan Johor dengan Majlis Jemaah Diraja Johor, Jemaah Menteri, jabatan kerajaan, serta jawatan Menteri Besar dan Setiausaha Kerajaan.
  • Pembesar seperti Dato' Seri Amar Diraja dan Dato' Bentara Dalam membantu pemerintahan sultan.
  • Pada 1895 Johor memasyhurkan Undang-Undang Tubuh Kerajaan sebagai aturan pemerintahan.
  • Johor berhubungan dengan Terengganu, Perak, Pahang dan Selangor, dan Abu Bakar melawat Eropah serta Jepun sehingga kedudukan Johor diiktiraf.

Garis masa

  1. 1650Kanun undang-undang Kedah yang pertama ditulis.
  2. 1699Keturunan Sultan Melaka di Johor berakhir; keturunan Bendahara memerintah.
  3. 1708Sultan Zainal Abidin I menaiki takhta dan mengasaskan Kesultanan Terengganu.
  4. 1776–1794Long Yunus menyatukan Kelantan.
  5. 1812Sultan Muhammad I (Kelantan) bersetia dengan Siam.
  6. 1842Perlis terpisah daripada Kedah.
  7. 1843Syed Hussin Jamalullail diiktiraf sebagai Raja Perlis pertama.
  8. 1885Daeng Abu Bakar menjadi Sultan Johor.
  9. 1895Undang-Undang Tubuh Kerajaan Johor dimasyhurkan.
  10. 1911Undang-Undang Bagi Diri Kerajaan Terengganu digubal.

Tokoh penting

  • Syed Hussin JamalullailRaja Perlis pertama (1843) yang membentuk pasukan pentadbiran daripada pembesar tempatan.
  • Sultan Mudzaffar ShahPemerintah pertama Kedah yang bergelar sultan.
  • Long YunusMenyatukan Kelantan (1776–1794).
  • Sultan Muhammad IISultan Kelantan (1839–1886) yang membentuk Sistem Jemaah Menteri dan melaksanakan undang-undang syarak.
  • Sultan Zainal Abidin IPengasas Kesultanan Terengganu (1708–1733).
  • Maharaja Abu BakarMemodenkan pentadbiran Johor dan menjadi Sultan Johor pada 1885.

🏆 Untuk skor A

  • Susun jawapan mengikut empat aspek yang digunakan buku teks: latar belakang, pentadbiran, perundangan dan hubungan luar.
  • Kata kunci yang memberi markah: "puncak kuasa", "mukim", "Jemaah Menteri", "Undang-Undang Tubuh Kerajaan" dan "Tok Kweng".
  • Tunjukkan sebab dan akibat: pentadbiran tersusun dan undang-undang teratur membawa kestabilan politik, dan kestabilan membawa kemakmuran (K7.4.6, K7.4.7).
  • Fakta penting untuk Bab 4.3: kemodenan Johor di bawah Abu Bakar menyebabkan British sukar mencari alasan untuk campur tangan.

✍️ Strategi menjawab

  • Soalan objektif: buat jadual kecil lima negeri dengan satu tokoh, satu tahun dan satu istilah bagi setiap negeri.
  • Soalan struktur "Nyatakan ciri pentadbiran Kelantan/Kedah": gunakan istilah tepat seperti mukim, penghulu, Tok Kweng dan Sistem Jemaah Menteri.
  • Soalan respons terbuka: pilih dua atau tiga negeri dan bandingkan pentadbiran serta perundangannya, kemudian kaitkan dengan kepentingan kestabilan politik hari ini.

⚠️ Kesilapan biasa

  • Menyangka Perlis sentiasa sebuah negeri berasingan. Perlis terpisah daripada Kedah pada 1842 dan mendapat raja sendiri pada 1843.
  • Tertukar gelaran Siam: Phya Pelit (Raja Perlis) dan Phya Pipit Pakdi (Sultan Kelantan).
  • Tertukar tahun undang-undang: Johor 1895, Terengganu 1911.

Latihan objektif

Jawab dahulu, kemudian semak. Markah anda hanya disimpan dalam pelayar anda sendiri.

  1. 1Siapakah Raja Perlis pertama yang diiktiraf oleh Maharaja Siam pada tahun 1843?

  2. 2Siapakah yang membentuk Sistem Jemaah Menteri di Kelantan?

  3. 3Antara berikut, yang manakah undang-undang bertulis negeri Melayu sebelum British berkuasa sepenuhnya? I Undang-Undang Tubuh Kerajaan Johor 1895 II Undang-Undang Bagi Diri Kerajaan Terengganu 1911 III Kanun undang-undang Kedah 1650 IV Perlembagaan Persekutuan 1957

  4. 4Mengapakah Kedah menjalin hubungan dengan Siam?

  5. 5Apakah peranan pembesar peringkat kampung (Penggawa atau Penghulu)? I Memungut cukai II Membekalkan tenaga tentera III Menjadi perantara antara pembesar dengan rakyat IV Melantik sultan

  6. 6Apakah tugas Dato' Mata-mata di Terengganu?

  7. 7Apakah langkah Maharaja Abu Bakar untuk memodenkan pentadbiran Johor?

Latihan soalan struktur

Tulis jawapan anda dahulu, kemudian semak cadangan skema. Satu isi yang tepat dan berbeza biasanya satu markah.

  1. Nyatakan dua ciri pentadbiran Kesultanan Kedah. [2 markah]

    Lihat cadangan skema
    • Diketuai sultan dan pembesar dengan undang-undang yang teratur.
    • Negeri dibahagikan kepada wilayah di bawah pembesar daerah.
    • Setiap daerah ada mukim yang diurus penghulu.
    • Terdapat 128 mukim pada abad ke-19.

  2. Jelaskan pentadbiran Kesultanan Kelantan. [3 markah]

    Lihat cadangan skema
    • Sultan dibantu pembesar melalui Sistem Jemaah Menteri (Sultan Muhammad II).
    • Negeri dibahagikan kepada jajahan, contohnya tiga jajahan pada 1904.
    • Di peringkat bawah, Tok Kweng mentadbir dengan bantuan imam.
    • Undang-undang syarak dilaksanakan sehingga negeri aman dan makmur.

  3. Huraikan usaha Maharaja Abu Bakar memodenkan Johor. [4 markah]

    Lihat cadangan skema
    • Mewujudkan Majlis Jemaah Diraja Johor.
    • Membentuk Jemaah Menteri dan jabatan-jabatan kerajaan.
    • Mewujudkan jawatan Menteri Besar dan Setiausaha Kerajaan.
    • Dibantu pembesar seperti Dato' Seri Amar Diraja dan Dato' Bentara Dalam.
    • Menjalin hubungan luar melalui lawatan ke Eropah dan Jepun.
    • Undang-Undang Tubuh Kerajaan Johor dimasyhurkan pada 1895.

Latihan esei

Rancang jawapan dalam 5 minit: tulis pendahuluan ringkas, isi yang dihuraikan dengan contoh, dan kesimpulan atau pendapat anda.

  1. Nyatakan pemerintahan Kesultanan Melayu di Perlis, Kedah, Kelantan, Terengganu dan Johor sebelum British berkuasa. Pada pendapat anda, mengapakah sistem ini membawa kemakmuran?

    Lihat rangka jawapan
    • Pendahuluan: sistem kesultanan menjadi tonggak pemerintahan; sultan ialah puncak kuasa dan dibantu pembesar.
    • Perlis: terpisah daripada Kedah (1842); Raja Syed Hussin (1843); 22 mukim; merujuk undang-undang Kedah; berbaik dengan Siam.
    • Kedah: sejak abad ketujuh; Sultan Mudzaffar Shah; 128 mukim; undang-undang 1650; hubungan dengan Siam untuk menghadapi Burma.
    • Kelantan: Long Yunus menyatukan negeri; Sistem Jemaah Menteri; Tok Kweng; undang-undang syarak.
    • Terengganu: Sultan Zainal Abidin I; Jemaah Mesyuarat Kerajaan; Tengku Musa sebagai Ketua Jabatan Mahkamah; undang-undang 1911.
    • Johor: pemodenan oleh Maharaja Abu Bakar; Menteri Besar dan Setiausaha Kerajaan; Undang-Undang Tubuh Kerajaan 1895.
    • Kesimpulan atau pendapat: gandingan raja dan pembesar, undang-undang yang teratur dan kestabilan politik membawa kemakmuran.

Pengajaran dan nilai

  1. Menghargai kestabilan politik yang mewujudkan keamanan negara.
  2. Menghargai pentadbiran yang sistematik untuk kemajuan negara.
  3. Menghormati kewibawaan pemimpin dalam mempertahankan maruah bangsa.

Kad kilat istilah

Teka maksudnya dahulu, kemudian tekan kad.

Rujukan

Buku Teks Sejarah Tingkatan 3 KSSM, hlm. 86–89. Nota ini ditulis dengan kata-kata kami sendiri. Semak sentiasa dengan buku teks dan guru anda.