TINGKATAN 2 · BAB 210 minit bacahlm. 26–27

2.1 Sistem Pemerintahan

Bab 2: Sistem Pemerintahan dan Kegiatan Ekonomi Masyarakat Kerajaan Alam Melayu

Raja gunung, raja segala raja, Buddha di bumi, raja sebagai dewa: mengapakah raja-raja Alam Melayu memakai gelaran sehebat itu?

📝 Nota disusun daripada sumber rasmi dan sumber terbuka yang disenaraikan di bawah. Belum disemak oleh guru. Sentiasa rujuk buku teks dan guru anda.

Bahasa penerangan:

🧠 Faham dalam 1 minit

Bayangkan sebuah sekolah. Pengetua berada di puncak dan semua orang menghormatinya. Pengetua dibantu oleh penolong kanan di pejabat, manakala setiap blok atau tingkatan pula diuruskan oleh guru kanan masing-masing. Kalau susunan ini teratur, sekolah aman dan maju.

Kerajaan Alam Melayu diperintah dengan cara yang serupa, iaitu sistem beraja. Raja berada di puncak dan sering memakai gelaran yang hebat untuk menunjukkan kuasanya. Raja dibantu oleh pembesar di pusat, dan kerajaan dibahagikan kepada wilayah yang diketuai oleh ketua masing-masing. Jadi sistem ini ada dua peringkat: pusat dan wilayah.

🎯 Wajib tahu sasaran LULUS

  1. Kerajaan Alam Melayu yang masyhur mengamalkan sistem beraja yang terbahagi kepada pemerintahan pusat dan wilayah.
  2. Gelaran raja: Funan (Kurung Bnam, Rajadhiraja, Cakravatin), Champa (Rajadhiraja, dikaitkan dengan Dewa Siva), Srivijaya (raja dianggap Bodhisattva; digelar Raja di Gunung dan Maharaja di Pulau), Angkor (Dewaraja).
  3. Funan dibahagikan kepada tujuh wilayah yang diketuai putera raja bergelar Raja Kecil; Champa kepada lima wilayah: Indrapura, Amaravati, Vijaya, Kauthara dan Panduranga.
  4. Srivijaya: raja dibantu Yuvaraja (Putera Mahkota), Pratiyuvaraja (Raja Muda) dan Rajakumara; wilayahnya Kedatuan (Datu berketurunan raja) dan Pradatuan (Datu bukan berketurunan raja).
  5. Majapahit: raja dibantu Sapta Prabu (Majlis Penasihat Diraja) dan dibahagikan kepada 14 wilayah; Kedah Tua kemudian menjadi sebahagian Pradatuan Srivijaya.

Hafal senarai ini dahulu. Kemudian cuba latihan objektif di bawah.

DSKP

Apa yang perlu anda kuasai

  • 5.2.1 Menerangkan sistem pemerintahan kerajaan Alam Melayu.
  • K5.2.6 Menilai kepentingan kebijaksanaan pemimpin dalam mentadbir negara.

Ringkasan

Semua kerajaan Alam Melayu yang masyhur mengamalkan sistem beraja. Raja berada di puncak pemerintahan dan sering dianggap suci atau berkaitan dengan dewa, seperti gelaran Dewaraja di Angkor dan Bodhisattva di Srivijaya. Raja dibantu oleh golongan agama, tentera dan pembesar di peringkat pusat, contohnya Yuvaraja di Srivijaya, Sapta Prabu di Majapahit, serta pembesar keagamaan, kehakiman, keselamatan dan perbendaharaan di Angkor.

Di peringkat wilayah, kerajaan dibahagikan kepada beberapa kawasan seperti tujuh wilayah Funan, lima wilayah Champa, Kedatuan dan Pradatuan Srivijaya serta 14 wilayah Majapahit. Kedah Tua mempunyai pentadbiran mudah dengan seorang ketua, manakala struktur Gangga Nagara tidak jelas tetapi rajanya menjaga perdagangan dan keselamatan. Susunan kuasa yang teratur ini membawa kestabilan kepada Alam Melayu.

Isi penting

Kerajaan Funanhlm. 26
  • Raja Funan memakai gelaran Kurung Bnam (raja gunung), Rajadhiraja (raja segala raja) dan Cakravatin (pemerintah alam sejagat).
  • Raja dibantu oleh golongan agama dan golongan tentera.
  • Funan dibahagikan kepada tujuh wilayah yang diketuai oleh putera-putera raja bergelar Raja Kecil.
Kerajaan Champahlm. 26
  • Raja Champa bergelar Rajadhiraja, dianggap mulia dan suci, serta dikaitkan dengan Dewa Siva.
  • Pembesar membantu raja mengutip cukai, menjaga keamanan dan mengukuhkan pertahanan.
  • Champa dibahagikan kepada lima wilayah: Indrapura, Amaravati, Vijaya, Kauthara dan Panduranga.
Kerajaan Srivijayahlm. 26
  • Raja Srivijaya dianggap mempunyai kesaktian dan dilihat sebagai Bodhisattva, iaitu Buddha di bumi.
  • Raja digelar Raja di Gunung dan Maharaja di Pulau.
  • Raja dibantu oleh Yuvaraja (Putera Mahkota), Pratiyuvaraja (Raja Muda) dan Rajakumara, serta golongan agama, tentera, pemungut cukai, hakim dan penjaga harta.
  • Wilayah terbahagi dua: Kedatuan ditadbir Datu berketurunan raja, Pradatuan ditadbir Datu bukan berketurunan raja.
  • Inskripsi Telaga Batu memberi maklumat tentang sistem pemerintahan Srivijaya.
Kerajaan Angkorhlm. 27
  • Raja Angkor memakai gelaran Dewaraja, iaitu raja sebagai dewa.
  • Kuasa kedua dan ketiga penting ialah Permaisuri dan Raja Muda.
  • Pembesar membantu dalam bidang keagamaan, kehakiman, keselamatan dan perbendaharaan.
  • Wilayah dibahagikan kepada wilayah, daerah, daerah kecil dan kampung.
Kerajaan Majapahithlm. 27
  • Raja Majapahit bergelar Maharaja, Sri Maharaja dan Sri Bathara.
  • Raja dibantu oleh Sapta Prabu, iaitu Majlis Penasihat Diraja yang dianggotai kerabat diraja, serta para pembesar.
  • Wanita kerabat diraja mendapat tempat tinggi; mereka menjadi anggota Sapta Prabu dan ada yang menjadi raja.
  • Majapahit dibahagikan kepada 14 wilayah, dipecahkan lagi kepada Kabupaten, Kawadanan, Pakuwuan dan Kebuyutan.
Kerajaan Kedah Tua dan Gangga Nagarahlm. 27
  • Kedah Tua banyak dibayangi oleh Srivijaya dan mempunyai pentadbiran mudah dengan seorang ketua yang mengurus perdagangan dan keagamaan.
  • Apabila menjadi sebahagian Srivijaya, Kedah Tua menjadi sebahagian daripada Pradatuan Srivijaya.
  • Struktur pemerintahan Gangga Nagara tidak jelas, tetapi kajian menunjukkan ia mengamalkan sistem beraja.
  • Raja Gangga Nagara membangunkan perdagangan dan bertanggungjawab atas keselamatan.
  • Susunan kuasa yang teratur, dengan raja di puncak dan pembesar pusat serta wilayah, mewujudkan kestabilan.

🏆 Untuk skor A

  • Sentiasa bezakan dua peringkat: pemerintahan pusat (raja dan pembantunya) dan pemerintahan wilayah (pembahagian kawasan).
  • Gunakan istilah asal dengan maksudnya: Kurung Bnam, Dewaraja, Bodhisattva, Yuvaraja, Kedatuan, Pradatuan, Sapta Prabu.
  • Tunjukkan sebab dan akibat: susunan kuasa yang teratur → kestabilan politik → kerajaan dapat membangun dan maju.
  • Penilaian (K5.2.6): pemimpin yang bijak membahagikan tugas kepada pembesar dan wilayah supaya negara mudah ditadbir; prinsip ini masih digunakan hari ini (kerajaan pusat, negeri dan daerah).

✍️ Strategi menjawab

  • Soalan objektif suka menguji gelaran. Ingat: Kurung Bnam = Funan, Dewaraja = Angkor, Bodhisattva = Srivijaya, Sri Bathara = Majapahit.
  • Soalan struktur "Terangkan pemerintahan wilayah": nyatakan bilangan atau jenis wilayah, kemudian siapa yang mentadbirnya.
  • Soalan respons terbuka tentang kebaikan sistem beraja: huraikan kestabilan, pembahagian tugas dan kesetiaan rakyat, kemudian beri pendapat tentang kepentingan menghormati pemimpin.

⚠️ Kesilapan biasa

  • Tertukar Kedatuan dengan Pradatuan. Kedatuan ditadbir Datu berketurunan raja; Pradatuan ditadbir Datu bukan berketurunan raja.
  • Menyangka Yuvaraja ialah Raja Muda. Yuvaraja ialah Putera Mahkota; Raja Muda ialah Pratiyuvaraja.
  • Menganggap wanita tidak berperanan. Di Majapahit, wanita kerabat diraja menganggotai Sapta Prabu dan ada yang menjadi raja.

Latihan objektif

Jawab dahulu, kemudian semak. Markah anda hanya disimpan dalam pelayar anda sendiri.

  1. 1Apakah gelaran yang digunakan oleh raja Funan?

  2. 2Siapakah pentadbir wilayah Pradatuan di Srivijaya?

  3. 3Kerajaan manakah memberi tempat kepada wanita kerabat diraja sebagai anggota majlis penasihat dalam pemerintahan?

  4. 4Antara berikut, yang manakah wilayah kerajaan Champa? I Indrapura II Amaravati III Panduranga IV Hariharalaya

  5. 5Gelaran Dewaraja bagi raja Angkor membawa maksud

  6. 6Apakah peranan pembesar Champa? I Mengutip cukai II Menjaga keamanan III Mengukuhkan pertahanan IV Menjadi Putera Mahkota

  7. 7Apakah yang berlaku kepada pentadbiran Kedah Tua apabila menjadi sebahagian Srivijaya?

Latihan soalan struktur

Tulis jawapan anda dahulu, kemudian semak cadangan skema. Satu isi yang tepat dan berbeza biasanya satu markah.

  1. Nyatakan dua peringkat sistem pemerintahan beraja kerajaan Alam Melayu. [2 markah]

    Lihat cadangan skema
    • Pemerintahan pusat.
    • Pemerintahan wilayah.

  2. Terangkan pemerintahan pusat kerajaan Srivijaya. [3 markah]

    Lihat cadangan skema
    • Raja dianggap Bodhisattva dan digelar Raja di Gunung dan Maharaja di Pulau.
    • Raja dibantu oleh Yuvaraja (Putera Mahkota), Pratiyuvaraja (Raja Muda) dan Rajakumara.
    • Raja juga dibantu oleh golongan agama, tentera, pemungut cukai, hakim dan penjaga harta kerajaan.

  3. Huraikan pemerintahan kerajaan Majapahit. [4 markah]

    Lihat cadangan skema
    • Raja bergelar Maharaja, Sri Maharaja dan Sri Bathara.
    • Raja dibantu oleh Sapta Prabu, Majlis Penasihat Diraja yang terdiri daripada kerabat diraja.
    • Raja turut dibantu oleh para pembesar.
    • Majapahit dibahagikan kepada 14 wilayah.
    • Setiap wilayah dipecahkan kepada Kabupaten, Kawadanan, Pakuwuan dan Kebuyutan.

Latihan esei

Rancang jawapan dalam 5 minit: tulis pendahuluan ringkas, isi yang dihuraikan dengan contoh, dan kesimpulan atau pendapat anda.

  1. Terangkan sistem pemerintahan kerajaan Alam Melayu. Pada pendapat anda, mengapakah kebijaksanaan pemimpin penting dalam mentadbir negara?

    Lihat rangka jawapan
    • Pendahuluan: kerajaan Alam Melayu mengamalkan sistem beraja dengan dua peringkat, pusat dan wilayah.
    • Funan: gelaran Kurung Bnam, Rajadhiraja, Cakravatin; dibantu golongan agama dan tentera; tujuh wilayah diketuai Raja Kecil.
    • Champa: Rajadhiraja dikaitkan Dewa Siva; pembesar mengutip cukai dan menjaga keamanan; lima wilayah.
    • Srivijaya: Bodhisattva; Yuvaraja, Pratiyuvaraja, Rajakumara; Kedatuan dan Pradatuan.
    • Angkor dan Majapahit: Dewaraja dengan pembesar keagamaan, kehakiman, keselamatan, perbendaharaan; Sapta Prabu dan 14 wilayah.
    • Kedah Tua dan Gangga Nagara: pentadbiran mudah dengan ketua; raja menjaga perdagangan dan keselamatan.
    • Pendapat: pemimpin bijak membahagikan tugas, menjaga kestabilan dan memakmurkan negara; rakyat perlu menghargai kestabilan.

Pengajaran dan nilai

  1. Mentaati pemerintah dan menghargai kestabilan negara.
  2. Menghargai kebijaksanaan pemimpin dalam mentadbir.
  3. Bekerjasama mengikut peranan masing-masing dalam organisasi.

Kad kilat istilah

Teka maksudnya dahulu, kemudian tekan kad.

Rujukan

Buku Teks Sejarah Tingkatan 2 KSSM, hlm. 26–27. Nota ini ditulis dengan kata-kata kami sendiri. Semak sentiasa dengan buku teks dan guru anda.