7.3 Bahasa Melayu sebagai Bahasa Ilmu dan Bahasa Perpaduan
Bab 7: Membina Kesejahteraan Negara
Mengapakah sebuah negara perlu mempunyai satu bahasa yang difahami oleh semua rakyatnya, walaupun setiap kaum ada bahasa ibunda sendiri?
📝 Nota disusun daripada sumber rasmi dan sumber terbuka yang disenaraikan di bawah. Belum disemak oleh guru. Sentiasa rujuk buku teks dan guru anda.
💡 Jawapan peperiksaan ditulis dalam Bahasa Melayu, jadi istilah penting dikekalkan dalam Bahasa Melayu. Selepas faham, baca semula bahagian ini dalam BM.
🧠 Faham dalam 1 minit
Bayangkan satu kumpulan WhatsApp kelas yang ahlinya bercakap dalam lima bahasa berbeza. Pengumuman guru sering disalah faham dan ada ahli yang rasa tertinggal. Akhirnya kelas bersetuju: semua pengumuman rasmi ditulis dalam satu bahasa yang semua orang faham, tetapi setiap orang masih boleh berbual dalam bahasa ibundanya di luar urusan rasmi.
Negara kita memilih bahasa Melayu sebagai bahasa kebangsaan dan bahasa rasmi. Untuk memartabatkannya, kerajaan menggubal Akta Bahasa Kebangsaan, menjadikannya bahasa pentadbiran dan mahkamah, bahasa pengantar sekolah, dan bahasa kuliah universiti melalui UKM. DBP pula seperti admin kumpulan yang menjaga dan mengembangkan bahasa melalui buku, majalah dan Bulan Bahasa Kebangsaan. Satu bahasa yang dikongsi menjadikan rakyat lebih mudah bersatu.
想象一个班级的 WhatsApp 群组，成员用五种不同的语言交谈。老师的通知常常被误解，有些成员觉得被冷落。最后全班同意：所有正式通知都用一种大家都懂的语言来写，但正式事务以外，每个人仍可用自己的母语聊天。
我国选择马来语作为 bahasa kebangsaan（国语）和 bahasa rasmi（官方语言）。为了提升它的地位，政府制定 Akta Bahasa Kebangsaan（国语法令），把它用作行政和法庭语言、学校的 bahasa pengantar（教学媒介语），并通过 UKM（国民大学）成为大学授课语言。DBP（国家语文出版局）就像群组管理员，通过书籍、杂志和 Bulan Bahasa Kebangsaan（国语月）维护和发展这个语言。共用一种语言，让人民更容易团结。
Imagine a class WhatsApp group whose members chat in five different languages. The teacher's announcements are often misunderstood and some members feel left out. In the end the class agrees: every official announcement is written in one language that everyone understands, but outside official matters everyone can still chat in their mother tongue.
Our country chose Malay as the bahasa kebangsaan (national language) and bahasa rasmi (official language). To raise its status, the government passed the Akta Bahasa Kebangsaan (National Language Act), made Malay the language of administration and the courts, the bahasa pengantar (medium of instruction) in schools, and a university teaching language through UKM. DBP is like the group admin who looks after and grows the language through books, magazines and the Bulan Bahasa Kebangsaan (National Language Month). A shared language makes it easier for the people to unite.
🎯 Wajib tahu sasaran LULUS
- Akta Bahasa Kebangsaan diperkenalkan pada 1967 (juga dikenali sebagai Akta 32), digubal di bawah Perkara 152 Perlembagaan Persekutuan dan mula dikuatkuasakan pada 1 Julai 1971.
- Seksyen 2 akta ini menetapkan urusan rasmi kerajaan menggunakan bahasa Melayu; Seksyen 8 menetapkan bahasa Melayu digunakan di mahkamah, dan bahasa Melayu digunakan sepenuhnya di mahkamah pada 1990.
- Sekolah menengah kebangsaan berbahasa pengantar Melayu dipergiat, contohnya Sekolah Alam Shah, Sekolah Seri Puteri dan Kolej Sultan Abdul Halim, dan bilangan guru terlatih bahasa Melayu ditambah.
- UKM ditubuhkan pada 18 Mei 1970 sebagai universiti awam pertama yang menawarkan pelbagai jurusan dalam bahasa Melayu; institutnya IBKKM (1 Disember 1972) kemudian dikenali sebagai ATMA (1992).
- DBP ditubuhkan pada 22 Jun 1956 di Bukit Timbalan, Johor Bahru dengan nama asal Balai Pustaka; pengarah pertamanya Ungku Abdul Aziz bin Ungku Abdul Hamid, dan slogan "Bahasa Jiwa Bangsa" dilancarkan pada 1960.
- Akta Bahasa Kebangsaan（国语法令）于1967年推出（也称 Akta 32），根据联邦宪法第152条（Perkara 152）制定，并于1971年7月1日开始执行。
- 该法令第2条规定政府正式事务使用马来语；第8条规定法庭使用马来语，1990年起法庭事务全面使用马来语。
- 以马来语为教学媒介语的国民中学被积极推广，例如 Sekolah Alam Shah、Sekolah Seri Puteri 和 Kolej Sultan Abdul Halim，同时增加受训的马来语教师。
- UKM（国民大学）于1970年5月18日成立，是第一所以马来语开办多种学科的公立大学；其研究所 IBKKM（1972年12月1日成立）后来改名为 ATMA（1992年）。
- DBP（国家语文出版局）于1956年6月22日在柔佛新山 Bukit Timbalan 成立，原名 Balai Pustaka；首任总监是 Ungku Abdul Aziz bin Ungku Abdul Hamid，口号 "Bahasa Jiwa Bangsa"（语言是民族的灵魂）于1960年推出。
- The Akta Bahasa Kebangsaan (National Language Act) was introduced in 1967 (also known as Akta 32, Act 32), made under Perkara 152 (Article 152) of the Federal Constitution, and came into force on 1 July 1971.
- Section 2 of the act requires official government business to be in Malay; Section 8 requires Malay in the courts, and Malay was used fully in the courts from 1990.
- National secondary schools using Malay as the medium of instruction were expanded, for example Sekolah Alam Shah, Sekolah Seri Puteri and Kolej Sultan Abdul Halim, and more trained Malay-language teachers were added.
- UKM was founded on 18 May 1970 as the first public university to offer many fields of study in Malay; its institute IBKKM (1 December 1972) was later renamed ATMA (1992).
- DBP was founded on 22 June 1956 at Bukit Timbalan, Johor Bahru, originally named Balai Pustaka; its first director was Ungku Abdul Aziz bin Ungku Abdul Hamid, and the slogan "Bahasa Jiwa Bangsa" (Language is the soul of the nation) was launched in 1960.
Hafal senarai ini dahulu. Kemudian cuba latihan objektif di bawah.
Apa yang perlu anda kuasai
- 14.1.3 Menjelaskan peranan Bahasa Melayu sebagai bahasa ilmu dan bahasa perpaduan.
Ringkasan
Selepas merdeka, bahasa Melayu diiktiraf sebagai bahasa kebangsaan dan bahasa rasmi. Kedudukannya dimartabatkan melalui Akta Bahasa Kebangsaan (1967, Akta 32) yang digubal di bawah Perkara 152 dan berkuat kuasa pada 1 Julai 1971. Bahasa Melayu menjadi bahasa rasmi pentadbiran di kementerian dan jabatan kerajaan, dan digunakan sepenuhnya di mahkamah pada 1990. Dalam pendidikan, sekolah menengah kebangsaan berbahasa pengantar Melayu dipergiat dan guru terlatih bahasa Melayu ditambah.
UKM, yang ditubuhkan pada 18 Mei 1970, membuktikan bahasa Melayu mampu menjadi bahasa ilmu hingga peringkat universiti, disokong oleh institut penyelidikannya (IBKKM, kemudian ATMA). DBP pula, yang ditubuhkan pada 22 Jun 1956, mengembangkan bahasa dan sastera melalui penerbitan, seminar, Minggu dan Bulan Bahasa Kebangsaan serta slogan "Bahasa Jiwa Bangsa". Semua langkah ini menjadikan bahasa Melayu bahasa perpaduan negara.
Isi penting
Akta Bahasa Kebangsaanhlm. 148
- Bahasa Melayu ialah bahasa rasmi yang digunakan sebagai alat memupuk perpaduan kaum, dan kedudukannya dimartabatkan melalui undang-undang.
- Akta Bahasa Kebangsaan diperkenalkan pada tahun 1967 dan dikenali juga sebagai Akta 32.
- Akta ini digubal di bawah Perkara 152 Perlembagaan Persekutuan dan mula dikuatkuasakan pada 1 Julai 1971.
- Seksyen 2 menetapkan segala urusan rasmi kerajaan menggunakan bahasa Melayu; Seksyen 8 menetapkan bahasa Melayu digunakan dalam mahkamah (kecuali pemberian keterangan oleh saksi).
- Nota ketepatan: nama penuh undang-undang ini ialah Akta Bahasa Kebangsaan 1963/67. Akta asal diluluskan pada 1963, dilengkapkan pada 1967, kemudian disatukan sebagai Akta 32 berkuat kuasa 1 Julai 1971. Untuk peperiksaan, tahun 1967 seperti dalam buku teks boleh digunakan.
Bahasa rasmi pentadbiranhlm. 148
- Bahasa Melayu sebagai bahasa rasmi menjadi penggerak jentera pentadbiran negara.
- Bahasa Melayu menjadi alat komunikasi rasmi dalam pelbagai urusan di kementerian dan jabatan kerajaan.
- Bahasa Melayu digunakan sepenuhnya dalam urusan mahkamah pada tahun 1990.
- Bahasa rasmi bermaksud bahasa yang digunakan dalam situasi rasmi seperti pentadbiran, pendidikan, perdagangan dan kehakiman.
Memperkasakan bahasa Melayu dalam sistem pendidikanhlm. 148
- Pembukaan sekolah menengah kebangsaan yang menggunakan bahasa Melayu sebagai bahasa pengantar dipergiat di seluruh negara.
- Contoh sekolah: Sekolah Alam Shah, Sekolah Seri Puteri dan Kolej Sultan Abdul Halim.
- Bahasa pengantar yang sama memupuk semangat kekitaan dan bersatu dalam kalangan murid.
- Bilangan guru terlatih bahasa Melayu ditambah di sekolah menengah kebangsaan, dan guru khas disediakan untuk sekolah menengah jenis kebangsaan.
- Bahasa ilmu bermaksud bahasa yang mampu menjadi perantaraan untuk menyampaikan ilmu sehingga peringkat tinggi.
UKM sebagai pusat keilmuan bahasa Melayuhlm. 149
- UKM ditubuhkan pada 18 Mei 1970 sebagai usaha memartabatkan bahasa Melayu sebagai bahasa ilmu.
- UKM ialah pusat pengajian tinggi awam pertama yang berjaya menawarkan pelbagai jurusan dan kursus dalam bahasa Melayu.
- Institut Bahasa, Kesusasteraan dan Kebudayaan Melayu (IBKKM) ditubuhkan pada 1 Disember 1972 sebagai pusat penyelidikan bahasa, sastera dan budaya Melayu.
- IBKKM bertukar nama kepada Institut Alam dan Tamadun Melayu (ATMA) pada tahun 1992 dan menjadi tumpuan penyelidik pelbagai kaum dari dalam dan luar negara.
- Pengiktirafan tokoh UKM seperti Muhammad Haji Salleh dan Siti Zainon Ismail sebagai Sasterawan Negara membuktikan kejayaan UKM.
Peranan Dewan Bahasa dan Pustaka (DBP)hlm. 149
- DBP ditubuhkan pada 22 Jun 1956 di Bukit Timbalan, Johor Bahru untuk memartabatkan bahasa Melayu sebagai bahasa rasmi dan bahasa ilmu; nama asalnya ialah Balai Pustaka.
- Buku teks mengaitkan penubuhan DBP dengan resolusi Kongres Bahasa dan Persuratan Melayu Ketiga.
- Pengarah pertama DBP ialah Ungku Abdul Aziz bin Ungku Abdul Hamid (jawatan ini kini dikenali sebagai Ketua Pengarah).
- Pejabat wilayah dan cawangan dibuka di Pulau Pinang, Johor, Kelantan, Sarawak dan Sabah untuk mengembangkan aktiviti bahasa dan sastera.
- DBP menerbitkan buku, majalah dan risalah, menganjurkan seminar dan bengkel serta aktiviti Minggu dan Bulan Bahasa Kebangsaan; slogan "Bahasa Jiwa Bangsa" dilancarkan pada tahun 1960.
- Nota ketepatan: laman rasmi DBP menyatakan Balai Pustaka ditubuhkan pada 22 Jun 1956, dan Kongres Bahasa dan Persuratan Melayu III (September 1956) kemudian mencadangkan namanya ditukar kepada Dewan Bahasa dan Pustaka. Untuk peperiksaan, tarikh 22 Jun 1956 tetap betul.
Garis masa
- 22 Jun 1956DBP (Balai Pustaka) ditubuhkan di Bukit Timbalan, Johor Bahru.
- 1960Slogan "Bahasa Jiwa Bangsa" dilancarkan.
- 1967Akta Bahasa Kebangsaan (Akta 32) diperkenalkan.
- 18 Mei 1970Universiti Kebangsaan Malaysia ditubuhkan.
- 1 Julai 1971Akta Bahasa Kebangsaan mula dikuatkuasakan.
- 1 Disember 1972IBKKM ditubuhkan di UKM.
- 1990Bahasa Melayu digunakan sepenuhnya dalam urusan mahkamah.
- 1992IBKKM bertukar nama kepada ATMA.
Tokoh penting
- Ungku Abdul Aziz bin Ungku Abdul HamidPengarah pertama Dewan Bahasa dan Pustaka.
- Muhammad Haji Salleh dan Siti Zainon IsmailTokoh UKM yang diiktiraf sebagai Sasterawan Negara.
🏆 Untuk skor A
- Bezakan "bahasa ilmu" (bahasa yang mampu menyampaikan ilmu hingga peringkat tinggi) dengan "bahasa rasmi" (bahasa dalam urusan rasmi seperti pentadbiran, pendidikan, perdagangan dan kehakiman).
- Kata kunci yang sering diberi markah: "Perkara 152", "Akta 32", "bahasa pengantar", "pusat keilmuan" dan "Bahasa Jiwa Bangsa".
- Tunjukkan rantaian sebab dan akibat: undang-undang dan dasar pendidikan menjadikan bahasa Melayu bahasa bersama, lalu rakyat pelbagai kaum mempunyai satu identiti bahasa dan perpaduan bertambah kukuh.
- Kaitkan dengan hari ini: Bulan Bahasa Kebangsaan dan penggunaan bahasa kebangsaan dalam urusan rasmi masih diteruskan.
✍️ Strategi menjawab
- "Nyatakan langkah memartabatkan bahasa Melayu": tulis lima langkah dengan satu contoh setiap satu (Akta 32, mahkamah 1990, Sekolah Alam Shah, UKM, DBP).
- "Jelaskan peranan DBP": sebut penerbitan, seminar dan bengkel, Bulan Bahasa Kebangsaan, pejabat cawangan dan slogan "Bahasa Jiwa Bangsa".
- "Mengapakah bahasa Melayu menjadi bahasa perpaduan": hubungkan bahasa yang sama dengan komunikasi, semangat kekitaan dan identiti bersama.
⚠️ Kesilapan biasa
- Menyangka DBP ditubuhkan di Kuala Lumpur. DBP bermula di Bukit Timbalan, Johor Bahru pada 22 Jun 1956.
- Tertukar tahun Akta Bahasa Kebangsaan diperkenalkan (1967) dengan tarikh ia dikuatkuasakan (1 Julai 1971).
- Menyangka bahasa Melayu sudah digunakan sepenuhnya di mahkamah sejak 1967. Penggunaan sepenuhnya di mahkamah berlaku pada 1990.
Latihan objektif gaya Kertas 1
Jawab dahulu, kemudian semak. Markah anda hanya disimpan dalam pelayar anda sendiri.
1Akta Bahasa Kebangsaan digubal di bawah peruntukan
💡 Kenapa? Akta Bahasa Kebangsaan (Akta 32) digubal di bawah Perkara 152 Perlembagaan Persekutuan. (hlm. 148)
2Bilakah Universiti Kebangsaan Malaysia ditubuhkan?
💡 Kenapa? UKM ditubuhkan pada 18 Mei 1970 untuk memartabatkan bahasa Melayu sebagai bahasa ilmu. (hlm. 149)
3Bagaimanakah bahasa Melayu dimartabatkan sebagai bahasa kebangsaan? I Memperkasakan peranan Dewan Bahasa dan Pustaka II Menjadikannya bahasa rasmi dalam urusan pentadbiran III Menubuhkan sekolah vernakular baharu IV Menggunakannya sebagai bahasa pengantar sekolah menengah kebangsaan
💡 Kenapa? DBP, bahasa rasmi pentadbiran dan bahasa pengantar sekolah kebangsaan memartabatkan bahasa Melayu. Sekolah vernakular berkembang mengikut bahasa kaum masing-masing. (hlm. 148–149)
4Apakah nama asal Dewan Bahasa dan Pustaka?
💡 Kenapa? Nama asal DBP ialah Balai Pustaka. (hlm. 149)
5Menurut buku teks, bilakah bahasa Melayu digunakan sepenuhnya dalam urusan mahkamah?
💡 Kenapa? Bahasa Melayu digunakan sepenuhnya dalam urusan mahkamah pada tahun 1990. (hlm. 148)
6Apakah maksud bahasa ilmu?
💡 Kenapa? Bahasa ilmu ialah bahasa yang mampu menyampaikan ilmu pengetahuan sehingga peringkat tinggi. (hlm. 148)
7Institut di UKM yang ditubuhkan pada 1 Disember 1972 kemudian dikenali sebagai
💡 Kenapa? IBKKM bertukar nama kepada ATMA pada tahun 1992. (hlm. 149)
Latihan soalan struktur gaya Kertas 2, Bahagian A
Tulis jawapan anda dahulu, kemudian semak cadangan skema. Satu isi yang tepat dan berbeza biasanya satu markah.
Nyatakan dua peruntukan Akta Bahasa Kebangsaan. [2 markah]
Lihat cadangan skema
- Segala urusan rasmi kerajaan menggunakan bahasa Melayu (Seksyen 2).
- Bahasa Melayu digunakan dalam mahkamah kecuali keterangan saksi (Seksyen 8).
- Digubal di bawah Perkara 152 dan berkuat kuasa pada 1 Julai 1971.
Jelaskan peranan Dewan Bahasa dan Pustaka dalam memupuk perpaduan. [3 markah]
Lihat cadangan skema
- Menerbitkan buku, majalah dan risalah dalam bahasa Melayu.
- Menganjurkan seminar, bengkel serta Minggu dan Bulan Bahasa Kebangsaan.
- Membuka pejabat wilayah dan cawangan di Pulau Pinang, Johor, Kelantan, Sarawak dan Sabah.
- Melancarkan slogan "Bahasa Jiwa Bangsa" pada 1960.
Mengapakah penubuhan UKM penting kepada bahasa Melayu? [3 markah]
Lihat cadangan skema
- Membuktikan bahasa Melayu mampu menjadi bahasa ilmu hingga peringkat universiti.
- Universiti awam pertama yang menawarkan pelbagai jurusan dalam bahasa Melayu.
- Menjadi pusat penyelidikan bahasa, sastera dan budaya Melayu melalui IBKKM (kemudian ATMA).
- Melahirkan tokoh seperti Sasterawan Negara Muhammad Haji Salleh dan Siti Zainon Ismail.
Latihan esei gaya Kertas 2, Bahagian B
Rancang jawapan dalam 5 minit: tulis pendahuluan ringkas, isi yang dihuraikan dengan contoh, dan kesimpulan atau pendapat anda.
Huraikan langkah-langkah yang diambil untuk memartabatkan bahasa Melayu sebagai bahasa ilmu dan bahasa perpaduan. Pada pendapat anda, bagaimanakah generasi muda boleh terus memartabatkan bahasa kebangsaan?
Lihat rangka jawapan
- Pendahuluan: selepas merdeka bahasa Melayu diiktiraf sebagai bahasa kebangsaan dan bahasa rasmi serta digunakan untuk memupuk perpaduan.
- Akta Bahasa Kebangsaan (1967, Akta 32): di bawah Perkara 152, berkuat kuasa 1 Julai 1971; Seksyen 2 dan Seksyen 8.
- Bahasa rasmi pentadbiran: digunakan di kementerian dan jabatan kerajaan; digunakan sepenuhnya di mahkamah pada 1990.
- Sistem pendidikan: sekolah menengah kebangsaan berbahasa pengantar Melayu (Sekolah Alam Shah, Sekolah Seri Puteri, Kolej Sultan Abdul Halim) dan tambahan guru terlatih.
- UKM (18 Mei 1970): pelbagai jurusan dalam bahasa Melayu; IBKKM (1972) menjadi ATMA (1992).
- DBP (22 Jun 1956): penerbitan, seminar, Bulan Bahasa Kebangsaan, cawangan di negeri, slogan "Bahasa Jiwa Bangsa".
- Pendapat: menggunakan bahasa Melayu yang betul dalam urusan rasmi dan media sosial, membaca karya tempatan, menyertai pertandingan bahasa; kesimpulan: bahasa bersama mengukuhkan perpaduan.
Pengajaran dan nilai
- Pemimpin dan rakyat perlu memainkan peranan memartabatkan bahasa kebangsaan demi kesejahteraan negara.
- Berbangga menggunakan bahasa Melayu dengan betul dalam urusan rasmi.
- Menghargai sumbangan tokoh bahasa dan sastera kepada perpaduan.
Kad kilat istilah
Teka maksudnya dahulu, kemudian tekan kad.
Rujukan
Buku Teks Sejarah Tingkatan 5 KSSM, hlm. 148–149. Nota ini ditulis dengan kata-kata kami sendiri. Semak sentiasa dengan buku teks dan guru anda.
- Buku Teks Sejarah Tingkatan 5 KSSM (DBP, 2020), Bab 7: Membina Kesejahteraan Negara, hlm. 148–149
- DSKP KSSM Sejarah Tingkatan 4 dan 5 (Bahagian Pembangunan Kurikulum, KPM): Standard Kandungan 14.1 Membina Kesejahteraan Negara
- Wikipedia: National Language Act 1963/67 (Akta 32; diluluskan 1963 dan 1967, disatukan dan berkuat kuasa 1 Julai 1971)
- Dewan Bahasa dan Pustaka, laman rasmi: Pengenalan (Balai Pustaka ditubuhkan 22 Jun 1956 di Johor Bahru; Kongres Bahasa dan Persuratan Melayu III, September 1956)
- Wikipedia Bahasa Melayu: Universiti Kebangsaan Malaysia (ditubuhkan 18 Mei 1970)