SPMTINGKATAN 4 · BAB 414 minit bacahlm. 109–113

4.5 Reaksi Penduduk Tempatan terhadap Penyerahan Sarawak

Bab 4: Era Peralihan Kuasa British di Negara Kita

Seramai 409 kakitangan kerajaan meletakkan jawatan pada hari yang sama. Apakah yang membuatkan rakyat Sarawak sanggup kehilangan kerja, malah nyawa?

📝 Nota disusun daripada sumber rasmi dan sumber terbuka yang disenaraikan di bawah. Belum disemak oleh guru. Sentiasa rujuk buku teks dan guru anda.

Bahasa penerangan:

🧠 Faham dalam 1 minit

Bayangkan pemilik kelab bola sepak tempatan menjual kelab kepada syarikat luar tanpa memberitahu penyokong, sedangkan perjanjian asal berjanji bahawa kelab itu akhirnya akan diurus sendiri oleh orang tempatan. Penyokong marah: mereka berarak, menulis surat, berhenti kerja sebagai protes dan menggunakan akhbar. Ada juga penyokong yang setuju kerana pemilik baharu menjanjikan kemudahan dan peluang kerja.

Begitulah Sarawak. Golongan antipenyerahan dipimpin Datu Patinggi Abang Haji Abdillah, manakala golongan propenyerahan dipimpin Datu Bandar Abang Haji Mustapha. Sekumpulan kecil anak muda, Rukun 13, memilih jalan keras: Rosli Dhoby menikam Gabenor Duncan Stewart. British pula menggunakan peristiwa itu untuk melumpuhkan gerakan antipenyerahan.

🎯 Wajib tahu sasaran LULUS

  1. Golongan antipenyerahan dipimpin Datu Patinggi Abang Haji Abdillah; golongan propenyerahan dipimpin Datu Bandar Abang Haji Mustapha dan Datu Amar Abang Haji Suleiman.
  2. Sebab menentang: melanggar Prinsip Kelapan Perlembagaan 1941 (janji pemerintahan sendiri), mengetepikan wasiat Charles Brooke, dan muslihat Gerard T. MacBryan.
  3. Pekeliling No. 9 (Disember 1946) melarang pegawai awam menyertai gerakan; pada 2 April 1947, seramai 409 kakitangan kerajaan meletakkan jawatan.
  4. Rukun 13 ditubuhkan secara sulit pada 20 Ogos 1948 di Sibu; Rosli Dhoby menikam Gabenor Duncan Stewart di Sibu pada 3 Disember 1949 (Sungkit Berdarah).
  5. Gerakan antipenyerahan gagal, tetapi membangkitkan nasionalisme dan membawa kepada penubuhan parti politik di Sarawak.

Hafal senarai ini dahulu. Kemudian cuba latihan objektif di bawah.

DSKP

Apa yang perlu anda kuasai

  • 10.3.5 Menghuraikan penentangan penduduk tempatan terhadap penyerahan Sarawak.

Ringkasan

Penyerahan Sarawak mencetuskan dua reaksi. Majoriti menentang kerana penyerahan melanggar janji pemerintahan sendiri dalam Perlembagaan 1941, mengetepikan wasiat Charles Brooke, dan dicapai melalui muslihat MacBryan. Mereka mengadakan persidangan, demonstrasi, peletakan jawatan beramai-ramai, kempen kaum wanita, kritikan akhbar Utusan Sarawak dan surat bantahan; Anthony Brooke pula mencuba saluran undang-undang.

Golongan muda yang radikal menubuhkan Rukun 13, dan Rosli Dhoby menikam Gabenor Duncan Stewart dalam peristiwa Sungkit Berdarah. British menggunakan peristiwa itu untuk menutup persatuan antipenyerahan dan pejuangnya dihukum gantung, lalu gerakan itu gagal. Golongan propenyerahan pula yakin penyerahan akan memajukan negeri, penduduk dan membuka peluang pekerjaan. Walaupun gagal, gerakan antipenyerahan membangkitkan nasionalisme di Sarawak.

Isi penting

Faktor penentanganhlm. 109
  • Prinsip Kelapan Perlembagaan 1941 menjanjikan pemerintahan sendiri dan bimbingan supaya rakyat Sarawak dapat mentadbir negeri sendiri; penyerahan melanggar janji ini.
  • Vyner Brooke membuat keputusan tanpa berbincang dengan Raja Muda (Anthony Brooke) dan Tuan Muda (Bertram Brooke), sekali gus mengetepikan wasiat Charles Brooke.
  • Golongan antipenyerahan mahu pemerintahan Brooke dipulihkan supaya lebih mudah menuntut kemerdekaan.
  • Gerard T. MacBryan menggunakan tekanan, desakan, pujukan dan sogokan untuk mendapatkan persetujuan ketua tempatan.
Persidangan, demonstrasi dan peletakan jawatanhlm. 110
  • Johari Anang (pengerusi) dan Sharkawi Osman menganjurkan persidangan wakil seluruh Sarawak, yang memutuskan demonstrasi diadakan setiap 1 Julai.
  • Pertubuhan yang terlibat: PPM, BPS, PKMS, Persatuan Melayu Miri, Kesetiaan Muda Matu dan Persekutuan Bumiputera.
  • Demonstrasi pertama diadakan pada 30 Oktober 1946 semasa Gabenor pertama, Charles Arden Clarke, tiba di Astana; ia diketuai Datu Patinggi Abang Haji Abdillah dan disertai 16 persatuan Melayu.
  • Slogan seperti "No Cession" dan "Sarawak adalah hak kami" ditampal di pokok, perahu dan jeti; demonstrasi di Sibu diterajui PPM.
  • British mengeluarkan Pekeliling No. 9/1946 (Circular No. 9) pada Disember 1946 untuk melarang pegawai awam menyertai gerakan antipenyerahan.
  • Pada 2 April 1947, seramai 409 kakitangan (antaranya guru, Pos dan Telegraf, Kastam, Jabatan Kerja Raya dan Perbendaharaan) meletakkan jawatan; 56 pelajar Maktab Perguruan Melayu Sarawak turut berhenti belajar.
  • Nota ketepatan: angka peletakan jawatan berbeza mengikut sumber (portal Kerajaan Sarawak menyebut 388; Wikipedia menyebut lebih 338). Untuk peperiksaan, gunakan 409 seperti buku teks.
Wanita, akhbar, surat bantahan dan saluran undang-undanghlm. 111
  • Tokoh wanita: Cikgu Lily Eberwein (PKMS), Hajah Sipah Tuanku Othman, Dayang Fauziah dan Cikgu Ajibah Abol.
  • Kaum Ibu pimpinan Cikgu Lily Eberwein pergi ke rumah panjang untuk kempen kesedaran dan mengatur demonstrasi.
  • Akhbar Utusan Sarawak (diterbitkan Januari 1949) mengkritik penyerahan, contohnya artikel "Kerajaan British Menipu Rakyat" (7 November 1949) dan berita British menyekat Anthony Brooke memasuki Sarawak (16 September 1949).
  • PPM menghantar surat bantahan ke London; pada 1949, BPS menghantar referendum untuk memansuhkan penyerahan dan surat kepada Perdana Menteri British, Clement Attlee.
  • Anthony Brooke merayu di Privy Council dan membawa kes ke Mahkamah Tinggi Brunei pada 16 Julai 1948, tetapi rayuannya ditolak.
  • Orang Dayak menubuhkan Sarawak Dayak Association (SDA) dengan 500 orang ahli.
Rukun 13 dan peristiwa Sungkit Berdarahhlm. 112
  • Rukun 13 ditubuhkan secara sulit pada 20 Ogos 1948 oleh pemimpin muda PPM di Sibu, dipimpin Awang Rambli, Morshidi Sidek dan Bujang Suntong.
  • Sasaran kumpulan ini ialah pegawai tinggi British di Sibu.
  • Pada 3 Disember 1949 di Sibu, Rosli Dhoby menikam Duncan Stewart, Gabenor British kedua Sarawak; Stewart meninggal dunia seminggu kemudian di hospital di Singapura.
  • British menggunakan peristiwa ini untuk menindas gerakan: pejabat PPM, PKMS, BPS dan ASAS ditutup pada 6 dan 7 Disember 1949.
  • Rosli Dhoby, Morshidi Sidek, Awang Rambli dan Bujang Suntong dihukum gantung sampai mati; anggota Rukun 13 yang lain dipenjarakan.
  • Pada 5 Februari 1951, Anthony Brooke merayu semua persatuan menghentikan penentangan.
  • Gerakan antipenyerahan gagal, tetapi membangkitkan nasionalisme dan membawa kepada penubuhan parti politik di Sarawak.
  • Nota ketepatan: sumber lain merekodkan Duncan Stewart meninggal dunia pada 10 Disember 1949, selari dengan "seminggu kemudian" dalam buku teks.
Golongan yang menyokong penyerahanhlm. 113
  • Golongan ini dipimpin Datu Bandar Abang Haji Mustapha dan Datu Amar Abang Haji Suleiman.
  • Memajukan negeri: Sarawak musnah selepas perang, dan penyerahan dijangka memajukan politik, perhubungan, perdagangan, pertanian, pendidikan, kesihatan serta taraf hidup.
  • Memajukan penduduk: Young Malay Association (YMA) ditubuhkan untuk memajukan ekonomi dan sosial orang Melayu melalui pelajaran, agama dan sukan, dengan cawangan di Sibu, Kalaka dan Miri.
  • Peluang pekerjaan: golongan intelektual boleh mengisi jawatan tinggi seperti peguam, doktor dan jurutera, dan British dijangka memberi taraf berkerajaan sendiri.

Garis masa

  1. 1 Julai 1946Sarawak diserahkan kepada British.
  2. 30 Oktober 1946Demonstrasi pertama semasa Gabenor Charles Arden Clarke tiba di Astana.
  3. Disember 1946Pekeliling No. 9 dikeluarkan.
  4. 2 April 1947409 kakitangan kerajaan meletakkan jawatan.
  5. 16 Julai 1948Anthony Brooke membawa kes ke Mahkamah Tinggi Brunei.
  6. 20 Ogos 1948Rukun 13 ditubuhkan secara sulit di Sibu.
  7. Januari 1949Akhbar Utusan Sarawak diterbitkan.
  8. 3 Disember 1949Rosli Dhoby menikam Duncan Stewart di Sibu (Sungkit Berdarah).
  9. 6–7 Disember 1949British menutup pejabat PPM, PKMS, BPS dan ASAS.
  10. 5 Februari 1951Anthony Brooke merayu persatuan menghentikan penentangan.

Tokoh penting

  • Datu Patinggi Abang Haji AbdillahMemimpin golongan antipenyerahan dan demonstrasi pertama pada 30 Oktober 1946.
  • Rosli DhobyPejuang Rukun 13 yang menikam Gabenor Duncan Stewart di Sibu; dihukum gantung.
  • Cikgu Lily EberweinKetua Kaum Ibu (PKMS) yang berkempen di rumah panjang menentang penyerahan.
  • Anthony BrookeRaja Muda yang menentang penyerahan melalui saluran undang-undang.
  • Datu Bandar Abang Haji MustaphaAhli Majlis Negeri yang memimpin golongan propenyerahan.
  • Duncan StewartGabenor British kedua di Sarawak yang dibunuh dalam peristiwa Sungkit Berdarah.

🏆 Untuk skor A

  • Bezakan faktor penentangan (sebab) dengan bentuk penentangan (cara). Ramai calon mencampuradukkan kedua-duanya.
  • Kata kunci yang memberi markah: "Prinsip Kelapan Perlembagaan 1941", "pemerintahan sendiri", "Pekeliling No. 9" dan "Sungkit Berdarah".
  • Analisis sebab dan akibat: Pekeliling No. 9 membawa kepada peletakan jawatan 409 kakitangan; pembunuhan Duncan Stewart membawa kepada penutupan persatuan dan kelumpuhan gerakan, tetapi nasionalisme terus bangkit.
  • Bandingkan dengan Malayan Union: penentangan Malayan Union berjaya, manakala gerakan antipenyerahan Sarawak gagal (hlm. 117).

✍️ Strategi menjawab

  • "Mengapakah penduduk menentang": tulis tiga faktor (Perlembagaan 1941, wasiat Charles Brooke, muslihat MacBryan).
  • "Bagaimanakah penduduk menentang": satu bentuk penentangan satu isi, dengan contoh tokoh atau tarikh.
  • "Bincangkan reaksi penduduk": tulis kedua-dua pihak, yang menentang dan yang menyokong, bersama sebab masing-masing.

⚠️ Kesilapan biasa

  • Menyangka Rosli Dhoby membunuh Gabenor pertama. Duncan Stewart ialah Gabenor British kedua; yang pertama ialah Charles Arden Clarke.
  • Menyangka gerakan antipenyerahan berjaya. Ia gagal, tetapi membangkitkan nasionalisme.
  • Terlupa bahawa ada golongan yang menyokong penyerahan (Datu Bandar Abang Haji Mustapha, Datu Amar Abang Haji Suleiman dan YMA).

Latihan objektif gaya Kertas 1

Jawab dahulu, kemudian semak. Markah anda hanya disimpan dalam pelayar anda sendiri.

  1. 1Siapakah yang memimpin golongan menentang penyerahan Sarawak?

  2. 2Prinsip Kelapan dalam Perlembagaan 1941 menjanjikan

  3. 3Apakah tujuan Pekeliling No. 9 yang dikeluarkan pada Disember 1946?

  4. 4Antara berikut, yang manakah bentuk penentangan terhadap penyerahan Sarawak? I Meletakkan jawatan beramai-ramai II Menggunakan akhbar Utusan Sarawak III Menubuhkan Young Malay Association IV Menghantar surat bantahan kepada Clement Attlee

  5. 5Peristiwa Sungkit Berdarah merujuk kepada

  6. 6Mengapakah sebahagian penduduk menyokong penyerahan Sarawak? I Memajukan negeri selepas perang II Membuka peluang jawatan tinggi dalam perkhidmatan awam III Memulihkan Dinasti Brooke IV Memajukan orang Melayu melalui YMA

  7. 7Apakah kesan pembunuhan Duncan Stewart?

Latihan soalan struktur gaya Kertas 2, Bahagian A

Tulis jawapan anda dahulu, kemudian semak cadangan skema. Satu isi yang tepat dan berbeza biasanya satu markah.

  1. Nyatakan dua faktor penduduk Sarawak menentang penyerahan Sarawak kepada British. [2 markah]

    Lihat cadangan skema
    • Tindakan Vyner Brooke bertentangan dengan Prinsip Kelapan Perlembagaan 1941.
    • Vyner Brooke mengetepikan wasiat Charles Brooke dan tidak berbincang dengan Anthony Brooke serta Bertram Brooke.
    • Gerard T. MacBryan menggunakan muslihat seperti tekanan, pujukan dan sogokan.

  2. Huraikan bentuk penentangan penduduk tempatan terhadap penyerahan Sarawak. [4 markah]

    Lihat cadangan skema
    • Mengadakan persidangan dan demonstrasi, contohnya pada 30 Oktober 1946 semasa ketibaan Charles Arden Clarke.
    • Meletakkan jawatan beramai-ramai: 409 kakitangan pada 2 April 1947.
    • Kaum wanita pimpinan Cikgu Lily Eberwein berkempen di rumah panjang.
    • Menggunakan akhbar Utusan Sarawak dan menghantar surat bantahan ke London.
    • Rukun 13 bertindak keras; Rosli Dhoby menikam Duncan Stewart.

  3. Mengapakah ada penduduk yang menyokong penyerahan Sarawak? [3 markah]

    Lihat cadangan skema
    • Untuk memajukan negeri yang musnah selepas perang.
    • Untuk memajukan penduduk tempatan, contohnya melalui YMA.
    • Untuk mendapat peluang jawatan tinggi dalam perkhidmatan awam.
    • Mengharapkan British memberi taraf berkerajaan sendiri.

Latihan esei gaya Kertas 2, Bahagian B

Rancang jawapan dalam 5 minit: tulis pendahuluan ringkas, isi yang dihuraikan dengan contoh, dan kesimpulan atau pendapat anda.

  1. Bincangkan reaksi penduduk Sarawak terhadap penyerahan Sarawak kepada British. Pada pendapat anda, mengapakah gerakan antipenyerahan gagal?

    Lihat rangka jawapan
    • Pendahuluan: penyerahan Sarawak pada 1 Julai 1946 mencetuskan dua reaksi, iaitu menentang (dipimpin Datu Patinggi Abang Haji Abdillah) dan menyokong (dipimpin Datu Bandar Abang Haji Mustapha).
    • Faktor penentangan: melanggar Prinsip Kelapan Perlembagaan 1941, mengetepikan wasiat Charles Brooke, muslihat MacBryan.
    • Persidangan dan demonstrasi: persidangan Johari Anang; demonstrasi 30 Oktober 1946 dengan slogan "No Cession".
    • Peletakan jawatan: Pekeliling No. 9; 409 kakitangan meletakkan jawatan pada 2 April 1947; 56 pelajar maktab berhenti.
    • Wanita, akhbar dan surat: Kaum Ibu pimpinan Cikgu Lily Eberwein; Utusan Sarawak; surat kepada Clement Attlee; rayuan undang-undang Anthony Brooke.
    • Rukun 13: Rosli Dhoby menikam Duncan Stewart pada 3 Disember 1949 (Sungkit Berdarah).
    • Golongan penyokong: memajukan negeri, YMA, peluang jawatan tinggi.
    • Kesimpulan atau pendapat: gerakan gagal kerana British menutup persatuan, pejuang dihukum dan Anthony Brooke meminta penentangan dihentikan; namun ia membangkitkan nasionalisme dan parti politik.

Pengajaran dan nilai

  1. Berani menyuarakan pandangan dengan beretika.
  2. Menghargai pengorbanan dan kepimpinan tokoh terdahulu dalam membina negara.
  3. Mempertahankan maruah bangsa.

Kad kilat istilah

Teka maksudnya dahulu, kemudian tekan kad.

Rujukan

Buku Teks Sejarah Tingkatan 4 KSSM, hlm. 109–113. Nota ini ditulis dengan kata-kata kami sendiri. Semak sentiasa dengan buku teks dan guru anda.