TINGKATAN 3 · BAB 815 minit bacahlm. 204–211

8.2 Tindakan Raja Melayu dalam Menangani Cabaran Barat

Bab 8: Kebijaksanaan Raja dan Pembesar Melayu Menangani Cabaran Barat

Tanpa sebutir peluru, bagaimanakah Sultan Zainal Abidin III berjaya menahan kemasukan Penasihat British ke Terengganu sehingga tahun 1919?

📝 Nota disusun daripada sumber rasmi dan sumber terbuka yang disenaraikan di bawah. Belum disemak oleh guru. Sentiasa rujuk buku teks dan guru anda.

Bahasa penerangan:

🧠 Faham dalam 1 minit

Bayangkan sebuah kedai keluarga yang mahu diambil alih oleh syarikat besar. Pemilik yang bijak tidak bergaduh. Dia bersuara dalam mesyuarat persatuan peniaga, berkawan baik dengan pegawai syarikat besar, menulis peraturan syarikat keluarga yang melarang kedai dijual kepada orang luar, dan menguruskan kedainya dengan sangat cekap supaya tiada alasan untuk diambil alih.

Itulah yang dilakukan raja-raja Melayu. Mereka menyuarakan tuntutan melalui Durbar, berdiplomasi seperti Sultan Abu Bakar dan Sultan Zainal Abidin III, enggan menerima Penasihat British selepas 1909, menggubal undang-undang tubuh (Johor 1895, Terengganu 1911) dan memodenkan negeri. Hasilnya, Johor mengekalkan kedaulatan sehingga 1914 dan Terengganu sehingga 1919.

🎯 Wajib tahu sasaran LULUS

  1. Raja-raja Melayu menyuarakan kepentingan bangsa melalui Durbar, contohnya Sultan Idris (1903) mendesak kuasa dikembalikan kepada raja dan pegawai Melayu ditambah, dan Sultan Hisamuddin Alam Shah (1939) mencadangkan Malay Girls College.
  2. Diplomasi Sultan Abu Bakar dengan British (gelaran Maharaja Johor 1868, Lembaga Penasihat Johor di London) mengekalkan kedaulatan Johor sehingga 1914.
  3. Sultan Zainal Abidin III menandatangani Perjanjian British-Terengganu (22 April 1910) hanya selepas British mengakui Terengganu negeri merdeka; baginda menerima wakil British tanpa kuasa pentadbiran.
  4. Undang-Undang Tubuh Kerajaan Johor (14 April 1895, 64 fasal) dan Undang-Undang Bagi Diri Kerajaan Terengganu (2 November 1911, 53 fasal) melarang pemerintah menyerahkan negeri kepada kuasa asing.
  5. Kedah, walaupun menerima naungan British melalui perjanjian 1 November 1923, mengekalkan identiti Melayu: bahasa Melayu, kalendar Hijrah, cuti hari Jumaat dan keutamaan pegawai Melayu.

Hafal senarai ini dahulu. Kemudian cuba latihan objektif di bawah.

DSKP

Apa yang perlu anda kuasai

  • 8.2.2 Menghuraikan tindakan raja Melayu dalam menangani cabaran Barat.
  • K8.2.6 Menghuraikan kepentingan sikap taat setia kepada pemerintah.

Ringkasan

Raja-raja Melayu menggunakan lima strategi untuk melindungi bangsa dan kedaulatan negeri. Pertama, mereka bersuara melalui Durbar (1903, 1932, 1937, 1939) tentang kuasa raja, pegawai Melayu, bahasa Melayu, pekerjaan dan pendidikan wanita. Kedua, mereka berdiplomasi: Sultan Abu Bakar menjalin hubungan baik dengan British sehingga Johor kekal berdaulat hingga 1914, manakala Sultan Zainal Abidin III berunding sehingga British mengakui Terengganu negeri merdeka (1910). Ketiga, pemerintah Negeri-negeri Melayu Utara enggan menerima Penasihat British dan mempertahankan identiti negeri.

Keempat, raja menggubal undang-undang tubuh: Johor pada 1895 dan Terengganu pada 1911, kedua-duanya melarang negeri diserahkan kepada kuasa asing. Kelima, raja menerajui pemodenan: Sultan Abu Bakar ("Bapa Pemodenan Johor"), Sultan Abdul Hamid Halim Shah ("Bapa Kedah Moden") dan Sultan Zainal Abidin III menubuhkan jabatan kerajaan yang cekap supaya British tiada ruang untuk campur tangan.

Isi penting

Tuntutan raja Melayu melalui Durbarhlm. 204
  • Durbar ialah tempat raja-raja Melayu bertemu British untuk membangkitkan isu masyarakat tempatan.
  • Durbar 1903 (Kuala Lumpur): Sultan Idris Murshidul Adzam Shah mengkritik pemusatan kuasa di tangan Residen Jeneral, mendesak kuasa dikembalikan kepada raja dan pegawai Melayu ditambah serta dinaikkan pangkat.
  • Dalam Durbar yang sama, Tuanku Muhammad ibni Yamtuan Antah menuntut bahasa Melayu dijadikan bahasa rasmi Persekutuan.
  • Durbar 1932 (Pekan): Sultan Iskandar Shah dari Perak mendesak kuasa pemerintahan dikembalikan kepada raja dan Majlis Negeri.
  • Durbar 1937 (Klang): Tuanku Abdul Rahman menggesa peluang kerja kepada buruh rumpun Melayu seperti orang Jawa; Sultan Abu Bakar Riayatuddin dari Pahang membangkitkan masalah orang Melayu yang tiada pekerjaan atau tanah.
  • Durbar 1939 (Seri Menanti): Sultan Hisamuddin Alam Shah mencadangkan Malay Girls College yang setaraf dengan Malay College Kuala Kangsar.
Diplomasi Sultan Abu Bakar dan Sultan Zainal Abidin IIIhlm. 205
  • Sultan Abu Bakar (1862–1895) menjalin hubungan baik dengan Negeri-negeri Selat; British mengekalkan Teluk Belanga di Singapura sebagai milik Johor, dan baginda tinggal di Singapura hingga 1889.
  • Baginda berkunjung ke England bertemu Ratu Victoria dan dikurniakan gelaran Maharaja Johor pada 1868, sehingga tekanan Gabenor Negeri-negeri Selat reda dan baginda dipercayai menyelesaikan pertikaian di negeri-negeri Melayu.
  • Baginda menubuhkan Lembaga Penasihat Johor di London yang dianggotai pegawai British berpengaruh untuk menasihati hal pentadbiran.
  • Diplomasi dan persahabatan ini mengekalkan kedaulatan Johor sehingga 1914.
  • Sultan Zainal Abidin III berangkat ke Singapura untuk berunding dengan Gabenor Negeri-negeri Selat selepas Perjanjian Bangkok 1909.
  • Rundingan membawa kepada Perjanjian British-Terengganu (22 April 1910); baginda hanya menandatanganinya apabila British mengakui Terengganu negeri merdeka, dan hanya menerima wakil British yang tiada kuasa pentadbiran.
  • Diplomasi baginda menyekat kemasukan Penasihat British ke Terengganu sehingga 1919.
Keengganan menerima Penasihat Britishhlm. 206–207
  • Perlis: Meadow Frost dilantik Penasihat British pada 15 Julai 1909 tanpa perjanjian rasmi; Perjanjian Perlis-British (28 April 1930) menjadikan Perlis negeri Melayu terakhir menerima naungan British secara rasmi.
  • Kedah: W.G. Maxwell dihantar pada 15 Julai 1909; Majlis Mesyuarat Negeri Kedah pimpinan Tunku Mahmud menentang tuntutannya supaya surat rasmi melalui Residen Jeneral dan ditulis dalam bahasa Inggeris.
  • Maxwell juga mengetepikan nama Kedah dalam surat rasmi dan mengibarkan Union Jack di kediamannya; konflik ini membawa kepada Perjanjian Kedah-British pada 1 November 1923.
  • Kedah mengekalkan identiti negeri Melayu: bahasa Melayu dalam pentadbiran dan perundangan, kalendar Hijrah, cuti umum hari Jumaat dan keutamaan melantik pegawai Melayu.
  • Kelantan: Sultan Muhammad IV menolak Perjanjian Bangkok, lalu perjanjian baharu ditandatangani pada 1910; J.S. Mason menjadi Penasihat British yang nasihatnya mesti diikut kecuali dalam hal agama Islam dan adat Melayu.
  • Terengganu: selepas Sultan Zainal Abidin III mangkat, Sultan Muhammad II didesak menandatangani perjanjian pada 24 Mei 1919; J.L. Humphreys menjadi Penasihat British pertama.
  • Sultan Muhammad II (1918–1920) lebih banyak berunding dengan pembesar daripada Penasihat British, lalu turun takhta pada 1920 dan digantikan Sultan Sulaiman Badrul Alam Shah.
Menggubal undang-undang tubuhhlm. 208–209
  • Raja-raja Melayu menggubal undang-undang tubuh untuk mengukuhkan kuasa negeri dan menghalang campur tangan asing.
  • Sultan Abu Bakar memasyhurkan Undang-Undang Tubuh Kerajaan Johor pada 14 April 1895, menjadikan Johor negeri Melayu pertama yang mengamalkan raja berperlembagaan.
  • Undang-undang Johor (64 fasal) melarang sultan, menteri dan Jemaah Pangkuan Kerajaan menyerahkan negeri kepada kuasa asing; Jemaah Menteri mesti Melayu, rakyat Johor dan beragama Islam; Islam agama negeri.
  • Sultan Zainal Abidin III menggubal Undang-Undang Bagi Diri Kerajaan Terengganu (Itqan al-Muluk bi Ta'dil al-Suluk) pada 2 November 1911; maknanya "keyakinan kepada pemerintah yang berdasarkan keadilan".
  • Undang-undang Terengganu (53 fasal) menetapkan Terengganu kerajaan Melayu Islam, Islam asas perundangan, sultan yang menyerahkan negeri kepada kuasa asing mesti turun takhta, dan Menteri Besar mesti beragama Islam serta rakyat Terengganu.
  • Kedua-dua undang-undang ini menjadi asas mengimbangi kuasa British, memelihara kedaulatan dan mengukuhkan hubungan raja dengan rakyat.
Raja menerajui pemodenan negerihlm. 210–211
  • Sultan Abu Bakar meneruskan pemodenan Temenggung Daeng Ibrahim dalam pentadbiran, kewangan, undang-undang, pelajaran, kesihatan, tanah, polis dan tentera.
  • Baginda dibantu pembesar seperti Dato' Jaafar bin Muhamad, Dato' Abdul Rahman bin Andak, Dato' Mohammad Salleh bin Perang dan Dato' Muhammad Ibrahim Munsyi, dan digelar "Bapa Pemodenan Johor".
  • Sir Cecil Clementi Smith yang melawat Johor melaporkan tiada bukti salah tadbir yang mewajarkan pelantikan Residen British.
  • Sultan Abdul Hamid Halim Shah, "Bapa Kedah Moden", dibantu Tunku Abdul Aziz, Tunku Mahmud, Tunku Ibrahim dan Wan Muhammad Saman; Kedah menubuhkan Jabatan Perbendaharaan, Jabatan Tanah dan Ukur, Jabatan Audit, Pejabat Besar Pos dan Telekom, Mahkamah Keadilan dan Pasukan Polis.
  • Sultan Zainal Abidin III dan Yang Dipertuan Muda Tengku Muhammad menubuhkan Jemaah Mesyuarat Kerajaan dan Jemaah Menteri sejak 1912, diikuti jabatan seperti Pejabat Setiausaha Kerajaan dan Pejabat Perbendaharaan, untuk menutup ruang campur tangan British.
  • Nota ketepatan: buku teks memberi tahun pemerintahan Sultan Abdul Hamid Halim Shah sebagai 1881–1943 (hlm. 201) dan 1882–1943 (hlm. 211). Sumber lain mencatat baginda menaiki takhta pada 1881 dan diiktiraf Siam pada Januari 1882.
  • Nota ketepatan: jadual hlm. 217 mencatat 1910 bagi Penasihat British di Perlis dan Kedah, tetapi hlm. 206 menyatakan 15 Julai 1909; sumber lain juga mencatat W.G. Maxwell menjadi Penasihat Kedah pada 1909.

Garis masa

  1. 1868Abu Bakar dikurniakan gelaran Maharaja Johor.
  2. 14 April 1895Undang-Undang Tubuh Kerajaan Johor dimasyhurkan.
  3. 1903Durbar di Kuala Lumpur.
  4. 15 Julai 1909Penasihat British dilantik di Perlis dan Kedah.
  5. 22 April 1910Perjanjian British-Terengganu.
  6. 2 November 1911Undang-Undang Bagi Diri Kerajaan Terengganu digubal.
  7. 24 Mei 1919Terengganu menerima Penasihat British.
  8. 1 November 1923Perjanjian Kedah-British.
  9. 28 April 1930Perjanjian Perlis-British.
  10. 1932, 1937, 1939Durbar di Pekan, Klang dan Seri Menanti.

Tokoh penting

  • Sultan Abu BakarPemerintah Johor (1862–1895) yang berdiplomasi, menggubal undang-undang tubuh dan digelar Bapa Pemodenan Johor.
  • Sultan Zainal Abidin IIISultan Terengganu yang berunding untuk pengiktirafan Terengganu sebagai negeri merdeka dan menggubal undang-undang tubuh 1911.
  • Sultan Idris Murshidul Adzam ShahSultan Perak yang mengkritik pemusatan kuasa Residen Jeneral dalam Durbar 1903.
  • Tunku MahmudPresiden Majlis Mesyuarat Negeri Kedah yang menentang tindakan W.G. Maxwell.
  • Sultan Abdul Hamid Halim ShahSultan Kedah yang digelar Bapa Kedah Moden.

🏆 Untuk skor A

  • Susun jawapan mengikut lima strategi buku teks (Durbar, diplomasi, enggan terima Penasihat, undang-undang tubuh, pemodenan) dan beri contoh negeri bagi setiap satu.
  • Gunakan fakta yang tepat: Johor kekal berdaulat hingga 1914, Terengganu hingga 1919, Perlis menerima naungan secara rasmi pada 1930.
  • Tunjukkan kaitan sebab dan akibat: pentadbiran yang cekap dan undang-undang tubuh menyebabkan British tiada alasan untuk melantik Residen.
  • Nilai: sikap taat setia rakyat kepada pemerintah dan kerjasama raja dengan pembesar menjadi benteng kedaulatan (K8.2.6).

✍️ Strategi menjawab

  • Soalan objektif sering menguji tarikh undang-undang tubuh (1895, 1911), nama Penasihat British (W.G. Maxwell, J.S. Mason, J.L. Humphreys) dan isi Durbar.
  • Soalan struktur "Bandingkan undang-undang tubuh Johor dan Terengganu": nyatakan persamaan (larangan menyerahkan negeri, Islam) dan perbezaan (tahun, bilangan fasal, syarat Menteri Besar atau Jemaah Menteri).
  • Soalan respons terbuka "Huraikan tindakan raja Melayu": tulis sekurang-kurangnya empat strategi dengan contoh, dan berikan pendapat tentang strategi paling berkesan.

⚠️ Kesilapan biasa

  • Menyangka Sultan Zainal Abidin III menerima Penasihat British pada 1910. Baginda hanya menerima wakil British tanpa kuasa; Penasihat British masuk pada 1919 di bawah Sultan Muhammad II.
  • Tertukar Undang-Undang Tubuh Kerajaan Johor (1895, 64 fasal) dengan Undang-Undang Bagi Diri Kerajaan Terengganu (1911, 53 fasal).
  • Menyangka Kedah kehilangan identiti selepas 1923. Kedah mengekalkan bahasa Melayu, kalendar Hijrah, cuti hari Jumaat dan keutamaan pegawai Melayu.

Latihan objektif

Jawab dahulu, kemudian semak. Markah anda hanya disimpan dalam pelayar anda sendiri.

  1. 1Apakah tuntutan Sultan Idris Murshidul Adzam Shah dalam Durbar 1903? I Kuasa dikembalikan kepada institusi raja II Bilangan pegawai Melayu ditambah III Penubuhan Malay Girls College IV Buruh Jawa menggantikan buruh Cina dan India

  2. 2Gelaran yang dikurniakan kepada Abu Bakar pada tahun 1868 ialah

  3. 3Apakah syarat Sultan Zainal Abidin III sebelum menandatangani Perjanjian British-Terengganu 1910?

  4. 4Siapakah Penasihat British di Kedah yang tindakannya ditentang oleh Majlis Mesyuarat Negeri Kedah?

  5. 5Antara berikut, yang manakah kandungan Undang-Undang Bagi Diri Kerajaan Terengganu? I Islam asas perundangan negeri II Sultan yang menyerahkan negeri kepada kuasa asing mesti turun takhta III Menteri Besar mesti beragama Islam dan rakyat Terengganu IV Ahli Mesyuarat Negeri mesti beragama Islam

  6. 6Johor ialah negeri Melayu pertama yang mengamalkan sistem raja berperlembagaan kerana

  7. 7Gelaran "Bapa Kedah Moden" diberikan kepada

Latihan soalan struktur

Tulis jawapan anda dahulu, kemudian semak cadangan skema. Satu isi yang tepat dan berbeza biasanya satu markah.

  1. Nyatakan dua usaha diplomasi Sultan Abu Bakar dengan British. [2 markah]

    Lihat cadangan skema
    • Menjalin hubungan baik dengan kerajaan Negeri-negeri Selat.
    • Berkunjung ke England bertemu Ratu Victoria.
    • Menubuhkan Lembaga Penasihat Johor di London.

  2. Jelaskan cara Kedah mengekalkan identitinya walaupun menerima naungan British. [3 markah]

    Lihat cadangan skema
    • Menggunakan bahasa Melayu dalam pentadbiran dan perundangan.
    • Menggunakan kalendar Hijrah.
    • Menetapkan cuti umum pada hari Jumaat.
    • Mengutamakan pelantikan pegawai Melayu dalam pentadbiran.

  3. Huraikan kepentingan Undang-Undang Tubuh Kerajaan Johor 1895. [3 markah]

    Lihat cadangan skema
    • Menjadi asas kukuh untuk mengimbangi kuasa British.
    • Mempertahankan identiti negeri Johor.
    • Membentuk kerajaan berteraskan demokrasi menggantikan pemerintahan mutlak.
    • Melarang sultan dan menteri menyerahkan negeri kepada kuasa asing, sekali gus menjejaskan rancangan British menguasai Johor.

Latihan esei

Rancang jawapan dalam 5 minit: tulis pendahuluan ringkas, isi yang dihuraikan dengan contoh, dan kesimpulan atau pendapat anda.

  1. Huraikan tindakan raja-raja Melayu dalam menangani cabaran Barat. Pada pendapat anda, mengapakah Johor dan Terengganu dapat melambatkan penerimaan Penasihat British?

    Lihat rangka jawapan
    • Pendahuluan: raja-raja Melayu menggunakan pelbagai strategi untuk melindungi bangsa dan kedaulatan negeri daripada peluasan kuasa Barat.
    • Durbar: Sultan Idris (1903) menuntut kuasa raja dan pegawai Melayu; Sultan Hisamuddin Alam Shah (1939) mencadangkan Malay Girls College.
    • Diplomasi: Sultan Abu Bakar (Maharaja 1868, Lembaga Penasihat Johor di London); Sultan Zainal Abidin III (Perjanjian 1910, Terengganu diakui merdeka).
    • Enggan menerima Penasihat British: Kedah menentang W.G. Maxwell dan mengekalkan identiti; Perlis hanya menerima naungan secara rasmi pada 1930.
    • Undang-undang tubuh: Johor 1895 (64 fasal) dan Terengganu 1911 (53 fasal) melarang negeri diserahkan kepada kuasa asing.
    • Pemodenan: Bapa Pemodenan Johor, Bapa Kedah Moden, jabatan kerajaan Terengganu sejak 1912.
    • Pendapat dan kesimpulan: Johor dan Terengganu berjaya kerana gabungan diplomasi, undang-undang tubuh dan pentadbiran cekap sehingga British tiada alasan campur tangan (Johor hingga 1914, Terengganu hingga 1919).

Pengajaran dan nilai

  1. Taat setia kepada pemerintah (K8.2.6).
  2. Bijaksana berdiplomasi dalam mempertahankan kedaulatan tanah air.
  3. Menghargai peranan raja-raja Melayu sebagai pelindung rakyat.

Kad kilat istilah

Teka maksudnya dahulu, kemudian tekan kad.

Rujukan

Buku Teks Sejarah Tingkatan 3 KSSM, hlm. 204–211. Nota ini ditulis dengan kata-kata kami sendiri. Semak sentiasa dengan buku teks dan guru anda.