TINGKATAN 2 · BAB 912 minit bacahlm. 158–167

9.1 Warisan Kerajaan Kedah, Kelantan dan Perlis

Bab 9: Warisan Kerajaan Kedah, Kelantan, Negeri Sembilan dan Perlis

Wayang kulit, wau, Mek Mulung dan seruan "Daulat Tuanku": semuanya warisan tiga negeri di utara. Apa lagi yang mereka wariskan?

📝 Nota disusun daripada sumber rasmi dan sumber terbuka yang disenaraikan di bawah. Belum disemak oleh guru. Sentiasa rujuk buku teks dan guru anda.

Bahasa penerangan:

🧠 Faham dalam 1 minit

Bayangkan sebuah rumah pusaka keluarga yang sudah berusia ratusan tahun. Rumah itu sudah dibaiki dan ditambah elektrik, tetapi tiangnya, ukirannya dan adat keluarga di dalamnya masih sama. Setiap generasi menjaga dan menambah baik rumah itu.

Begitulah warisan Kedah, Kelantan dan Perlis. Lima warisan masih kekal hingga hari ini: sistem pemerintahan beraja, adat istiadat, perundangan, persuratan dan kesenian. Contohnya, Kedah dan Kelantan masih diperintah oleh Sultan, Perlis oleh Raja, dan seni seperti wayang kulit, wau, batik dan silat masih diamalkan.

🎯 Wajib tahu sasaran LULUS

  1. Lima aspek warisan Kedah, Kelantan dan Perlis ialah sistem pemerintahan beraja, adat istiadat, perundangan, persuratan dan kesenian.
  2. Kedah dan Kelantan menggunakan gelaran Sultan, manakala Perlis menggunakan gelaran Raja; pengganti dilantik daripada putera pemerintah dan jurai keturunan pengasas.
  3. Hierarki pentadbiran: Sultan atau Raja (negeri), pembesar (jajahan atau daerah) dan penghulu (mukim); kini ada ketua kampung bagi unit yang lebih kecil.
  4. Dalam istiadat pertabalan, al-Quran dan alat kebesaran dipersembahkan, pemerintah membaca watikah dan mengucup keris kuasa, dan Menteri Besar mengetuai seruan "Daulat Tuanku".
  5. Contoh warisan persuratan dan kesenian: Al-Tarikh Salasilah Negeri Kedah, Hikayat Merong Mahawangsa, Hikayat Seri Kelantan; wayang kulit, Mek Mulung (Kedah), Awang Batil (Perlis), wau dan batik (Kelantan).

Hafal senarai ini dahulu. Kemudian cuba latihan objektif di bawah.

DSKP

Apa yang perlu anda kuasai

  • 6.3.3 Menjelaskan warisan kerajaan Kedah, Kelantan dan Perlis hingga kini.
  • K6.3.6 Menghuraikan kepentingan menghargai warisan negeri Melayu.

Ringkasan

Kedah, Kelantan dan Perlis meninggalkan warisan yang masih kekal hingga kini. Sistem pemerintahan beraja sejak pengasasan diteruskan, dan selepas merdeka ia menjadi institusi raja berperlembagaan. Kedah dan Kelantan diperintah oleh Sultan, Perlis oleh Raja. Sultan atau Raja ialah ketua negeri, ketua agama Islam dan lambang perpaduan rakyat, dibantu pembesar di peringkat daerah dan penghulu di peringkat mukim. Adat istiadat diraja seperti majlis pemasyhuran, istiadat pertabalan dan penganugerahan darjah kebesaran masih diamalkan.

Dari segi perundangan, setiap negeri mempunyai Undang-Undang Tubuh Kerajaan yang menetapkan syarat pengganti, peranan pemerintah dan hak rakyat, serta undang-undang Islam seperti enakmen zakat Kedah (1955). Warisan persuratan termasuk Al-Tarikh Salasilah Negeri Kedah, Hikayat Merong Mahawangsa dan Hikayat Seri Kelantan. Warisan kesenian pula meliputi seni ukir, seni bina, pertukangan emas dan keris, kraf tangan seperti wau dan batik, seni persembahan seperti wayang kulit dan Mek Mulung, serta seni silat.

Isi penting

Sistem pemerintahan berajahlm. 158–159
  • Institusi beraja sejak pengasasan kekal hingga hari ini dan menjadi raja berperlembagaan selepas negara merdeka.
  • Kedah dan Kelantan menggunakan gelaran Sultan, manakala Perlis menggunakan gelaran Raja.
  • Pengganti pemerintah ialah putera Sultan atau Raja daripada jurai keturunan pengasas.
  • Sultan atau Raja berada di puncak hierarki sebagai ketua negeri, ketua agama Islam dan lambang perpaduan rakyat.
  • Pembesar dilantik untuk mentadbir jajahan atau daerah bagi pihak kerajaan; pentadbiran secara daerah masih wujud.
  • Penghulu mentadbir mukim dan menjadi orang tengah antara rakyat dengan pemerintah; kini ketua kampung mentadbir unit yang lebih kecil.
Adat istiadathlm. 160–161
  • Keserumpunan budaya menyebabkan adat istiadat diraja ketiga-tiga negeri hampir sama: keputeraan, perkahwinan, pertabalan, penganugerahan darjah kebesaran dan pemakaman.
  • Pertabalan bertujuan memaklumkan rakyat dan mengabsahkan kedaulatan raja.
  • Majlis pemasyhuran pengganti diadakan sebelum jenazah pemerintah dimakamkan.
  • Dalam istiadat pertabalan, al-Quran dan alat kebesaran dipersembahkan, pemerintah membaca watikah pertabalan dan mengucup keris kuasa, lalu Menteri Besar mengetuai seruan "Daulat Tuanku".
  • Darjah kebesaran dianugerahkan, biasanya sempena hari keputeraan pemerintah, sebagai lambang hubungan pemerintah dengan rakyat dan pengiktirafan kepada yang berjasa.
Perundanganhlm. 162–163
  • Undang-undang yang teratur bertujuan menjamin keadilan, melancarkan pentadbiran dan memakmurkan negeri.
  • Undang-Undang Tubuh: Kedah Darulaman, Perlis, dan Undang-Undang Perlembagaan Tubuh Kerajaan Kelantan.
  • Pengganti mestilah lelaki, berketurunan raja, berbangsa Melayu dan beragama Islam.
  • Majlis Mesyuarat Kerajaan Negeri diketuai Menteri Besar untuk membantu pemerintah; Sultan atau Raja berhak memilih Menteri Besar.
  • Pemerintah, menteri dan Jemaah Menteri dilarang menyerahkan negeri atau kuasa kepada kerajaan lain.
  • Warganegara berumur 21 tahun ke atas yang tinggal di negeri itu layak menjadi Ahli Dewan Undangan Negeri.
  • Undang-undang Islam diperkemas: Kedah memperkenalkan enakmen zakat (jawatankuasa ditubuhkan 1955); Kelantan memperkenalkan enakmen jenayah Islam dan busana Islam; Hukum Maksiat Kelantan (abad ke-19) melarang laga lembu dan persembahan menora.
Persuratanhlm. 164–165
  • Al-Tarikh Salasilah Negeri Kedah (Muhammad Hassan bin Dato' Kerani Muhammad Arshad, 1927) mencatat sejarah istana Kedah, senarai pemerintah, alat kebesaran (nobat) dan pengislaman pemerintah.
  • Hikayat Merong Mahawangsa (sekitar 1821) mengisahkan pengasasan Kedah, pembukaan kota dan pengislaman pemerintah.
  • Salasilah Atau Tarikh Kerajaan Kedah (Wan Yahya bin Wan Muhammad Taib, 1911) mencatat jurai pemerintah Kedah dari 630 M hingga 1911.
  • Syair Sultan Maulana dihasilkan pada zaman Sultan Ahmad Tajuddin Halim Shah II (1804–1845) tentang perang tentera Kedah.
  • Hikayat Seri Kelantan (dipercayai 1914) mengisahkan pemerintahan Kelantan sejak Che Siti Wan Kembang hingga tahun 1900.
  • Detik2 Sejarah Kelantan (Sa'ad Shukri bin Haji Muda, 1971) mencatat pengasasan Kelantan dan peristiwa penting setiap pemerintah.
Kesenianhlm. 166–167
  • Seni ukir banyak diwarisi di Kelantan dan Kedah; motif haiwan digantikan dengan motif alam yang sesuai dengan amalan Islam.
  • Seni bina: istana dengan ukiran kayu berkualiti dan rumah tradisional Melayu dengan tebar layar berbentuk "V" terbalik.
  • Seni pertukangan: barang perhiasan emas dan perak, serta senjata seperti keris, terutamanya di Kelantan.
  • Kraf tangan: anyaman tikar dan bakul rotan; Kelantan terkenal dengan wau dan batik.
  • Seni persembahan: Awang Batil (penglipurlara Perlis), wayang kulit (warisan kebangsaan kategori warisan tidak ketara) dan Mek Mulung (teater tradisional Kedah).
  • Seni silat kini dipersembahkan dalam majlis dan dipertandingkan di peringkat antarabangsa; warisan kesenian juga menarik pelancong.
Nota ketepatanhlm. 163–164
  • Nota ketepatan: buku teks menyatakan Al-Tarikh Salasilah Negeri Kedah dikarang pada tahun 1927; Wikipedia menyebut tahun 1928. Ikut buku teks.
  • Nota ketepatan: buku teks menyatakan Hikayat Merong Mahawangsa dihasilkan sekitar tahun 1821; Wikipedia menyebutnya ditulis pada abad ke-18. Ikut buku teks.
  • Nota ketepatan: kapsyen di hlm. 163 memberi tempoh Sultan Muhammad II 1836–1886, tetapi hlm. 141 memberi 1837–1886. Kedua-dua merujuk sultan yang sama.

Garis masa

  1. Abad ke-19Hukum Maksiat ditulis di Kelantan.
  2. 1804–1845Zaman Sultan Ahmad Tajuddin Halim Shah II; Syair Sultan Maulana dihasilkan.
  3. Sekitar 1821Hikayat Merong Mahawangsa dihasilkan.
  4. 1911Salasilah Atau Tarikh Kerajaan Kedah ditulis oleh Wan Yahya.
  5. 1914Hikayat Seri Kelantan dipercayai ditulis.
  6. 1927Al-Tarikh Salasilah Negeri Kedah dikarang.
  7. 1955Kedah menubuhkan jawatankuasa untuk menguruskan enakmen zakat.
  8. 1971Detik2 Sejarah Kelantan ditulis oleh Sa'ad Shukri.

Tokoh penting

  • Tuanku Syed Hussin JamalullailRaja Perlis pertama (1843–1873) dalam salasilah Raja-Raja Perlis.
  • Muhammad Hassan bin Dato' Kerani Muhammad ArshadPengarang Al-Tarikh Salasilah Negeri Kedah.
  • Wan Yahya bin Wan Muhammad TaibPenulis Salasilah Atau Tarikh Kerajaan Kedah (1911).
  • Sa'ad Shukri bin Haji MudaPenulis Detik2 Sejarah Kelantan (1971).

🏆 Untuk skor A

  • Gunakan istilah tepat: "raja berperlembagaan", "majlis pemasyhuran", "watikah pertabalan", "keris kuasa", "warisan tidak ketara".
  • Padankan karya dengan negeri: Al-Tarikh Salasilah Negeri Kedah, Hikayat Merong Mahawangsa dan Syair Sultan Maulana (Kedah); Hikayat Seri Kelantan dan Detik2 Sejarah Kelantan (Kelantan).
  • Tunjukkan kesinambungan dulu dan kini: penghulu mukim dahulu, ketua kampung hari ini; sultan dahulu, raja berperlembagaan hari ini.
  • Kaitkan dengan hari ini (K6.3.6): warisan kesenian menarik pelancong dan menjadi identiti negara, jadi perlu dihargai.

✍️ Strategi menjawab

  • Soalan objektif sering menguji gelaran pemerintah (Sultan atau Raja) dan tujuan istiadat, contohnya darjah kebesaran sebagai lambang hubungan pemerintah dengan rakyat.
  • Soalan struktur "Jelaskan warisan kerajaan Kedah, Kelantan dan Perlis": pilih aspek, beri contoh negeri, dan sebut bahawa ia masih kekal hingga kini.
  • Soalan respons terbuka: cadangkan langkah memelihara warisan (muzium, kelas kraf, persembahan sekolah) dan kaitkan dengan menghargai warisan negeri Melayu.

⚠️ Kesilapan biasa

  • Menyangka pemerintah Perlis bergelar Sultan. Pemerintah Perlis bergelar Raja.
  • Menyangka Hikayat Merong Mahawangsa ialah karya Kelantan. Ia mengisahkan pengasasan Kedah.
  • Menyangka majlis pemasyhuran diadakan selepas pemakaman. Menurut buku teks, ia disempurnakan sebelum jenazah pemerintah dimakamkan.

Latihan objektif

Jawab dahulu, kemudian semak. Markah anda hanya disimpan dalam pelayar anda sendiri.

  1. 1Apakah gelaran pemerintah kerajaan Perlis?

  2. 2Mengapakah istiadat penganugerahan darjah kebesaran oleh Sultan atau Raja diwarisi hingga kini?

  3. 3Siapakah yang mengetuai seruan "Daulat Tuanku" dalam istiadat pertabalan?

  4. 4Antara berikut, yang manakah syarat pengganti Sultan atau Raja dalam Undang-Undang Tubuh negeri? I Lelaki II Berketurunan raja III Berbangsa Melayu dan beragama Islam IV Dipilih oleh rakyat melalui undian

  5. 5Karya manakah yang mencatat jurai pemerintah Kedah dari tahun 630 M hingga 1911?

  6. 6Mek Mulung ialah warisan seni persembahan dari negeri mana?

  7. 7Mengapakah motif haiwan dalam seni ukir digantikan dengan motif alam?

Latihan soalan struktur

Tulis jawapan anda dahulu, kemudian semak cadangan skema. Satu isi yang tepat dan berbeza biasanya satu markah.

  1. Nyatakan dua warisan seni persembahan di Kedah, Kelantan atau Perlis. [2 markah]

    Lihat cadangan skema
    • Wayang kulit.
    • Mek Mulung (Kedah).
    • Awang Batil (Perlis).
    • Seni silat.

  2. Jelaskan hierarki pentadbiran warisan Kesultanan Melayu di Kedah, Kelantan dan Perlis. [3 markah]

    Lihat cadangan skema
    • Sultan atau Raja di puncak sebagai ketua negeri, ketua agama Islam dan lambang perpaduan.
    • Pembesar dilantik mentadbir jajahan atau daerah bagi pihak kerajaan.
    • Penghulu mentadbir mukim dan menjadi perantara rakyat dengan pemerintah.
    • Kini ketua kampung mentadbir unit yang lebih kecil.

  3. Huraikan istiadat pertabalan diraja di Kedah, Kelantan dan Perlis. [4 markah]

    Lihat cadangan skema
    • Pertabalan bertujuan memaklumkan rakyat dan mengabsahkan kedaulatan raja.
    • Majlis pemasyhuran pengganti diadakan sebelum jenazah pemerintah dimakamkan.
    • Istiadat dimulakan dengan persembahan naskhah al-Quran dan alat kebesaran diraja.
    • Pemerintah membaca watikah pertabalan dan mengucup keris kuasa.
    • Menteri Besar mengetuai seruan "Daulat Tuanku".

Latihan esei

Rancang jawapan dalam 5 minit: tulis pendahuluan ringkas, isi yang dihuraikan dengan contoh, dan kesimpulan atau pendapat anda.

  1. Jelaskan warisan kerajaan Kedah, Kelantan dan Perlis yang kekal hingga kini. Pada pendapat anda, mengapakah kita perlu menghargai warisan negeri Melayu?

    Lihat rangka jawapan
    • Pendahuluan: Kedah, Kelantan dan Perlis mewariskan lima aspek yang kekal hingga hari ini dengan sedikit pengubahsuaian.
    • Pemerintahan beraja: gelaran Sultan (Kedah, Kelantan) dan Raja (Perlis); hierarki Sultan, pembesar, penghulu; kini raja berperlembagaan.
    • Adat istiadat: majlis pemasyhuran, istiadat pertabalan dengan watikah, keris kuasa dan seruan "Daulat Tuanku"; darjah kebesaran.
    • Perundangan: Undang-Undang Tubuh negeri, syarat pengganti, Menteri Besar, hak rakyat; enakmen zakat Kedah dan undang-undang Islam Kelantan.
    • Persuratan: Al-Tarikh Salasilah Negeri Kedah, Hikayat Merong Mahawangsa, Hikayat Seri Kelantan.
    • Kesenian: seni ukir, seni bina, keris, wau, batik, wayang kulit, Mek Mulung, Awang Batil dan silat.
    • Pendapat: warisan membentuk jati diri, menyatukan rakyat dan menarik pelancong, jadi perlu dipelihara.

Pengajaran dan nilai

  1. Menghargai warisan negeri Melayu sebagai identiti negara.
  2. Kreatif dan inovatif dalam mengekalkan warisan.
  3. Mematuhi undang-undang demi keadilan dan keharmonian.

Kad kilat istilah

Teka maksudnya dahulu, kemudian tekan kad.

Rujukan

Buku Teks Sejarah Tingkatan 2 KSSM, hlm. 158–167. Nota ini ditulis dengan kata-kata kami sendiri. Semak sentiasa dengan buku teks dan guru anda.