3.8 Perkembangan Gerakan Nasionalisme Tempatan dan Pendudukan Jepun
Bab 3: Konflik Dunia dan Pendudukan Jepun di Negara Kita
Kejayaan Jepun mengalahkan British membuka mata orang Asia: "Kalau mereka boleh, kita pun boleh." Bagaimanakah kesedaran ini mengubah perjuangan kemerdekaan?
📝 Nota disusun daripada sumber rasmi dan sumber terbuka yang disenaraikan di bawah. Belum disemak oleh guru. Sentiasa rujuk buku teks dan guru anda.
💡 Jawapan peperiksaan ditulis dalam Bahasa Melayu, jadi istilah penting dikekalkan dalam Bahasa Melayu. Selepas faham, baca semula bahagian ini dalam BM.
🧠 Faham dalam 1 minit
Bayangkan seorang pemain simpanan melihat pasukan yang selama ini dianggap juara (British) kalah teruk. Dia mula yakin pasukannya sendiri juga mampu menang. Itulah kesan kejayaan Jepun kepada nasionalis tempatan. Kesatuan Melayu Muda (KMM) pada mulanya bekerjasama dengan Jepun kerana berharap Jepun akan memberi kemerdekaan.
Namun "jurulatih" baharu (Jepun) tidak menunaikan janji. KMM dibubarkan, tetapi perjuangan diteruskan dengan cara lain: melalui Giyu Gun, gerakan bawah tanah, KRIS dan kemudian PKMM. Di Sarawak dan Sabah, penduduk tempatan yang memegang jawatan tinggi menjadi lebih yakin untuk berkerajaan sendiri.
想象一名后备球员看到一向被视为冠军的球队（英国）惨败，他开始相信自己的球队也有能力获胜。这就是日本的胜利对本地民族主义者的影响。Kesatuan Melayu Muda（KMM，马来青年联盟）起初与日本合作，因为希望日本会给予独立。
可是新“教练”（日本）没有兑现承诺。KMM 被解散，但斗争以其他方式继续：通过 Giyu Gun（义勇军）、地下运动（gerakan bawah tanah）、KRIS，后来再到 PKMM。在 Sarawak 和 Sabah，担任高职的本地人变得更有信心自治（berkerajaan sendiri）。
Imagine a substitute player watching the team everyone thought was the champion (Britain) lose badly. He starts to believe his own team can win too. That was the effect of Japan's victory on local nationalists. The Kesatuan Melayu Muda (KMM, Young Malays Union) at first worked with Japan, hoping Japan would grant independence.
But the new "coach" (Japan) did not keep its promise. The KMM was dissolved, but the struggle went on in other ways: through the Giyu Gun, the underground movement (gerakan bawah tanah), KRIS and later PKMM. In Sarawak and Sabah, local people who held senior posts became more confident about self-government (berkerajaan sendiri).
🎯 Wajib tahu sasaran LULUS
- Slogan "Asia untuk Asia" dan konsep Lingkungan Sekemakmuran Asia Timur Raya selari dengan perjuangan sebahagian nasionalis, terutama Kesatuan Melayu Muda (KMM). Kejayaan Jepun mengalahkan British membuktikan orang Asia mampu mengalahkan kuasa Eropah.
- Jepun membebaskan ahli KMM yang dipenjarakan British, tetapi membubarkan KMM pada Jun 1942 kerana pemimpinnya menuntut kemerdekaan.
- Giyu Gun (Pembela Tanah Air, PETA) diketuai Ibrahim Haji Yaakob dan Giyu Tai diketuai Onan Haji Siraj. Anggota KMM di dalamnya menyertai gerakan bawah tanah menentang Jepun sambil bekerjasama dengan Jepun.
- KRIS (Kesatuan Rakyat Indonesia Semenanjung) ditubuhkan oleh Dr. Burhanuddin al-Helmi, Ibrahim Haji Yaakob, Onan Haji Siraj dan bekas pemimpin KMM untuk mencapai kemerdekaan bersama Indonesia. Rancangan ini gagal kerana Jepun menyerah kalah pada 15 Ogos 1945, tetapi perjuangannya diteruskan melalui PKMM.
- Sarawak dan Sabah: orang Melayu dan Iban menjadi pegawai daerah (contohnya Abang Haji Openg di Kuching). Di Sabah lahir Parti Kebangsaan Melayu Labuan dan Parti Kebangsaan Melayu Tawau selepas pendudukan Jepun.
- “Asia untuk Asia”（亚洲是亚洲人的亚洲）的口号和 Lingkungan Sekemakmuran Asia Timur Raya（大东亚共荣圈）的概念，与部分民族主义者的斗争一致，尤其是 Kesatuan Melayu Muda（KMM，马来青年联盟）。日本打败英国，证明亚洲人也有能力击败欧洲强国。
- 日本释放了被英国监禁的 KMM 成员，但在1942年6月解散 KMM，因为其领袖要求独立。
- Giyu Gun（义勇军，Pembela Tanah Air / PETA 保卫祖国）由 Ibrahim Haji Yaakob 领导，Giyu Tai（义勇队）由 Onan Haji Siraj 领导。其中的 KMM 成员一边与日本合作，一边参与反日地下运动（gerakan bawah tanah）。
- KRIS（Kesatuan Rakyat Indonesia Semenanjung，半岛印尼人民联盟）由 Dr. Burhanuddin al-Helmi、Ibrahim Haji Yaakob、Onan Haji Siraj 和前 KMM 领袖成立，目标是与印尼一起取得独立。由于日本在1945年8月15日投降，这个计划失败，但其斗争通过 PKMM（马来亚马来民族党）延续。
- Sarawak 和 Sabah：马来人和伊班人出任县长（pegawai daerah，例如 Kuching 的 Abang Haji Openg）。日本占领结束后，Sabah 成立了 Parti Kebangsaan Melayu Labuan（纳闽马来民族党）和 Parti Kebangsaan Melayu Tawau（斗湖马来民族党）。
- The slogan "Asia untuk Asia" (Asia for the Asians) and the idea of the Lingkungan Sekemakmuran Asia Timur Raya (Greater East Asia Co-Prosperity Sphere) matched the struggle of some nationalists, especially the Kesatuan Melayu Muda (KMM, Young Malays Union). Japan's defeat of Britain proved that Asians could beat European powers.
- Japan freed KMM members jailed by the British, but dissolved the KMM in June 1942 because its leaders demanded independence.
- The Giyu Gun (volunteer army; Pembela Tanah Air, PETA, Defenders of the Homeland) was led by Ibrahim Haji Yaakob and the Giyu Tai (volunteer corps) by Onan Haji Siraj. KMM members in them joined the underground movement (gerakan bawah tanah) against Japan while also working with Japan.
- KRIS (Kesatuan Rakyat Indonesia Semenanjung, Union of Peninsular Indonesian People) was founded by Dr. Burhanuddin al-Helmi, Ibrahim Haji Yaakob, Onan Haji Siraj and former KMM leaders to achieve independence together with Indonesia. The plan failed because Japan surrendered on 15 August 1945, but its struggle continued through the PKMM (Malay Nationalist Party of Malaya).
- Sarawak and Sabah: Malays and Ibans became district officers (pegawai daerah, e.g. Abang Haji Openg in Kuching). After the occupation, Sabah saw the founding of the Parti Kebangsaan Melayu Labuan (Labuan Malay Nationalist Party) and the Parti Kebangsaan Melayu Tawau (Tawau Malay Nationalist Party).
Hafal senarai ini dahulu. Kemudian cuba latihan objektif di bawah.
Apa yang perlu anda kuasai
- 10.2.4 Menghubungkaitkan perkembangan gerakan nasionalisme tempatan dengan pendudukan Jepun.
Ringkasan
Pendudukan Jepun berlaku ketika kesedaran nasionalisme sudah mula berkembang. Propaganda "Asia untuk Asia" dan kejayaan Jepun mengalahkan British menyedarkan penduduk tempatan bahawa orang Asia mampu mengalahkan kuasa Eropah. KMM bekerjasama dengan Jepun dengan harapan Tanah Melayu dimerdekakan, tetapi Jepun membubarkan KMM pada Jun 1942 apabila pemimpinnya menuntut kemerdekaan.
Perjuangan diteruskan dengan strategi baharu melalui Giyu Gun, Giyu Tai dan gerakan bawah tanah. Menjelang akhir perang, KRIS ditubuhkan untuk mencapai kemerdekaan bersama Indonesia, tetapi gagal kerana Jepun menyerah kalah; matlamatnya diteruskan oleh PKMM. Di Sarawak dan Sabah, pengalaman memegang jawatan dan kesedaran politik melahirkan keyakinan untuk berkerajaan sendiri.
Isi penting
Perkembangan semangat antipenjajahhlm. 80
- Pendudukan Jepun berlaku ketika bibit kesedaran nasionalisme sudah berkembang sebelum Perang Dunia Kedua.
- Slogan "Asia untuk Asia" dan konsep Lingkungan Sekemakmuran Asia Timur Raya menekankan kebebasan negara Asia dan persaudaraan sejagat.
- Akhbar Semangat Asia diterbitkan Jepun untuk menyebarkan semangat antipenjajah Barat.
- KMM bekerjasama dengan Jepun dan berharap Jepun memberi kemerdekaan kepada Tanah Melayu.
- Kejayaan Jepun mengalahkan British menyedarkan orang tempatan bahawa orang Asia mampu mengalahkan kuasa Eropah.
KMM, Giyu Gun dan Giyu Taihlm. 80
- Langkah awal Jepun ialah membebaskan ahli KMM yang dipenjarakan British dan memberi ruang kepada kegiatan politik KMM.
- Pada Jun 1942, Jepun membubarkan KMM kerana pemimpinnya menuntut kemerdekaan.
- Pemimpin KMM sedar Jepun tidak akan memberi kemerdekaan walaupun KMM telah membantu Jepun berperang dengan British.
- Giyu Gun atau Pembela Tanah Air (PETA): pasukan sukarela membantu Jepun mempertahankan Tanah Melayu, diketuai Ibrahim Haji Yaakob (Leftenan Kolonel).
- Giyu Tai: pasukan pertahanan pesisir pantai dan ketenteraman awam, diketuai Onan Haji Siraj (Leftenan Kolonel).
- Anggota KMM dalam Giyu Gun dan Giyu Tai menyertai gerakan bawah tanah menentang Jepun, tetapi pada masa yang sama bekerjasama dengan pentadbiran Jepun.
KRIS dan PKMMhlm. 81
- Menjelang Jun 1945, Jepun yang semakin tertekan berusaha memenangi hati nasionalis Melayu.
- Dengan sokongan Jepun, Dr. Burhanuddin al-Helmi, Ibrahim Haji Yaakob, Onan Haji Siraj dan bekas pemimpin KMM menubuhkan KRIS.
- Matlamat KRIS: mencapai kemerdekaan Tanah Melayu bersama-sama Indonesia melalui semangat "Asia untuk Asia".
- Rancangan ini tidak dapat dilaksanakan kerana Jepun menyerah kalah pada 15 Ogos 1945 selepas pengeboman Hiroshima dan Nagasaki.
- Perjuangan KRIS diteruskan melalui Parti Kebangsaan Melayu Malaya (PKMM), parti politik pertama yang ditubuhkan selepas pendudukan Jepun.
Kesedaran politik di Sarawak dan Sabahhlm. 81
- Di Sarawak, kegiatan penduduk dikawal melalui persatuan tajaan Jepun; contohnya persatuan Cina digabungkan dalam Kakeo Kokokai.
- Kekurangan pegawai Jepun menyebabkan orang Melayu dan Iban dilantik sebagai pegawai daerah, jawatan yang dahulu dipegang pegawai British.
- Contoh: Abang Haji Openg (Kuching), Empenit Adam (Simanggang) dan Satem (Lawas).
- Pengalaman ini menjadikan peribumi Sarawak lebih yakin untuk berkerajaan sendiri selepas Perang Dunia Kedua.
- Di Sabah, Parti Kebangsaan Melayu Labuan (PKML) ditubuhkan oleh Tengku Noordin, Abu Bakar dan Zakaria Gunn berdasarkan idea Harun Aminurrashid.
- Di pantai timur Sabah, Parti Kebangsaan Melayu Tawau dipengerusikan Orang Kaya-Kaya Abu Bakar.
Garis masa
- Jun 1942Jepun membubarkan KMM.
- Jun 1945Jepun berusaha memenangi hati nasionalis Melayu; KRIS kemudian ditubuhkan.
- 15 Ogos 1945Jepun menyerah kalah; rancangan KRIS gagal.
Tokoh penting
- Ibrahim Haji YaakobPemimpin KMM; mengetuai Giyu Gun sebagai Leftenan Kolonel; antara pengasas KRIS.
- Onan Haji SirajMengetuai Giyu Tai sebagai Leftenan Kolonel; antara pengasas KRIS.
- Dr. Burhanuddin al-HelmiAntara pengasas KRIS yang memperjuangkan kemerdekaan bersama Indonesia.
- Abang Haji OpengDilantik sebagai Pegawai Daerah Kuching semasa pendudukan Jepun.
- Tengku NoordinAntara pengasas Parti Kebangsaan Melayu Labuan.
🏆 Untuk skor A
- Hubungkaitkan, jangan sekadar senarai: dasar dan propaganda Jepun → kesedaran bahawa Asia mampu menewaskan Eropah → tuntutan kemerdekaan → strategi baharu.
- Tunjukkan perubahan sikap KMM: daripada bekerjasama dengan Jepun kepada gerakan bawah tanah selepas dibubarkan pada Jun 1942.
- Sebut kesinambungan perjuangan: matlamat KRIS diteruskan oleh PKMM selepas perang.
- Jangan lupa Sarawak dan Sabah: pengalaman pentadbiran (pegawai daerah) dan penubuhan parti di Labuan serta Tawau.
✍️ Strategi menjawab
- Soalan "Hubungkaitkan pendudukan Jepun dengan perkembangan nasionalisme": gunakan struktur sebab-akibat bagi setiap isi.
- "Apakah matlamat KRIS?": jawapan ringkas dan tepat: mencapai kemerdekaan Tanah Melayu bersama-sama Indonesia.
- Untuk soalan Sarawak dan Sabah, berikan nama pegawai daerah dan parti beserta kawasannya.
⚠️ Kesilapan biasa
- Menyangka Jepun memberi kemerdekaan kepada Tanah Melayu. Jepun tidak berbuat demikian; KMM malah dibubarkan apabila menuntut kemerdekaan.
- Menyangka KRIS ditubuhkan selepas Jepun kalah. KRIS ditubuhkan semasa pendudukan Jepun; PKMM yang ditubuhkan selepas pendudukan.
- Mengelirukan Giyu Gun dengan Giyu Tai. Giyu Gun membantu mempertahankan Tanah Melayu (Ibrahim Haji Yaakob); Giyu Tai menjaga pesisir pantai dan ketenteraman awam (Onan Haji Siraj).
Latihan objektif gaya Kertas 1
Jawab dahulu, kemudian semak. Markah anda hanya disimpan dalam pelayar anda sendiri.
1Mengapakah KMM bekerjasama dengan Jepun pada awal pendudukan?
💡 Kenapa? KMM bekerjasama dengan Jepun dengan harapan Jepun akan memerdekakan Tanah Melayu. (hlm. 80)
2Mengapakah Jepun membubarkan KMM pada Jun 1942?
💡 Kenapa? KMM dibubarkan kerana pemimpinnya menuntut kemerdekaan daripada Jepun. (hlm. 80)
3Siapakah yang mengetuai Giyu Gun?
💡 Kenapa? Ibrahim Haji Yaakob mengetuai Giyu Gun sebagai Leftenan Kolonel. (hlm. 80)
4Apakah matlamat Kesatuan Rakyat Indonesia Semenanjung (KRIS)?
💡 Kenapa? KRIS bermatlamat mencapai kemerdekaan Tanah Melayu bersama Indonesia melalui semangat "Asia untuk Asia". (hlm. 81)
5Yang manakah kesan pendudukan Jepun terhadap kesedaran politik di Sarawak dan Sabah? I Orang Melayu dan Iban dilantik sebagai pegawai daerah II Peribumi Sarawak lebih yakin untuk berkerajaan sendiri III Parti Kebangsaan Melayu Labuan ditubuhkan selepas pendudukan IV Sarawak menjadi wilayah Thailand
💡 Kenapa? Sarawak tidak diserahkan kepada Thailand; yang diserahkan ialah empat negeri utara Tanah Melayu. (hlm. 81)
6Kakeo Kokokai ialah
💡 Kenapa? Kakeo Kokokai menggabungkan persatuan Cina di bawah satu pertubuhan, diasaskan di Kuching. (hlm. 81)
7Parti manakah yang meneruskan perjuangan KRIS selepas pendudukan Jepun?
💡 Kenapa? Perjuangan KRIS diteruskan melalui PKMM, parti politik pertama selepas pendudukan Jepun. (hlm. 81)
Latihan soalan struktur gaya Kertas 2, Bahagian A
Tulis jawapan anda dahulu, kemudian semak cadangan skema. Satu isi yang tepat dan berbeza biasanya satu markah.
Bagaimanakah pendudukan Jepun mempengaruhi semangat antipenjajah di Tanah Melayu? [3 markah]
Lihat cadangan skema
- Slogan "Asia untuk Asia" menekankan kebebasan negara Asia.
- Konsep Lingkungan Sekemakmuran Asia Timur Raya selari dengan perjuangan nasionalis seperti KMM.
- Akhbar Semangat Asia menyebarkan semangat antipenjajah Barat.
- Kejayaan Jepun mengalahkan British membuktikan orang Asia mampu mengalahkan kuasa Eropah.
Jelaskan perjuangan KMM semasa pendudukan Jepun. [4 markah]
Lihat cadangan skema
- Ahli KMM yang dipenjarakan British dibebaskan oleh Jepun.
- KMM bekerjasama dengan Jepun dengan harapan mendapat kemerdekaan.
- KMM dibubarkan pada Jun 1942 kerana menuntut kemerdekaan.
- Anggota KMM dalam Giyu Gun dan Giyu Tai menyertai gerakan bawah tanah menentang Jepun.
- Bekas pemimpin KMM menubuhkan KRIS menjelang akhir perang.
Nyatakan perkembangan kesedaran politik di Sabah selepas pendudukan Jepun. [2 markah]
Lihat cadangan skema
- Parti Kebangsaan Melayu Labuan ditubuhkan oleh Tengku Noordin, Abu Bakar dan Zakaria Gunn.
- Idea penubuhannya daripada Harun Aminurrashid.
- Parti Kebangsaan Melayu Tawau dipengerusikan Orang Kaya-Kaya Abu Bakar.
Latihan esei gaya Kertas 2, Bahagian B
Rancang jawapan dalam 5 minit: tulis pendahuluan ringkas, isi yang dihuraikan dengan contoh, dan kesimpulan atau pendapat anda.
Hubungkaitkan pendudukan Jepun dengan perkembangan gerakan nasionalisme tempatan di negara kita. Pada pendapat anda, apakah pengajaran daripada perjuangan ini?
Lihat rangka jawapan
- Pendahuluan: pendudukan Jepun berlaku ketika kesedaran nasionalisme sudah berkembang; dasar Jepun mempercepatkannya.
- Semangat antipenjajah: slogan "Asia untuk Asia", Lingkungan Sekemakmuran Asia Timur Raya, akhbar Semangat Asia; kejayaan Jepun mengalahkan British.
- KMM: dibebaskan dan diberi ruang berpolitik, tetapi dibubarkan pada Jun 1942 kerana menuntut kemerdekaan.
- Strategi baharu: Giyu Gun (Ibrahim Haji Yaakob) dan Giyu Tai (Onan Haji Siraj); gerakan bawah tanah sambil bekerjasama dengan Jepun.
- KRIS: kemerdekaan bersama Indonesia; gagal kerana Jepun menyerah kalah 15 Ogos 1945; diteruskan oleh PKMM.
- Sarawak dan Sabah: Kakeo Kokokai; pegawai daerah Melayu dan Iban; PKML dan Parti Kebangsaan Melayu Tawau.
- Pengajaran: kemerdekaan mesti diperjuangkan sendiri, strategi perlu bijak dan fleksibel, dan janji kuasa asing tidak boleh dijadikan sandaran.
Pengajaran dan nilai
- Kebijaksanaan dalam merancang strategi.
- Kesedaran semangat cinta akan negara.
- Gigih memperjuangkan kemerdekaan walaupun menghadapi halangan.
Kad kilat istilah
Teka maksudnya dahulu, kemudian tekan kad.
Rujukan
Buku Teks Sejarah Tingkatan 4 KSSM, hlm. 80–81. Nota ini ditulis dengan kata-kata kami sendiri. Semak sentiasa dengan buku teks dan guru anda.
- Buku Teks Sejarah Tingkatan 4 KSSM (DBP), Bab 3: Konflik Dunia dan Pendudukan Jepun di Negara Kita, hlm. 80–81
- DSKP KSSM Sejarah Tingkatan 4 (Bahagian Pembangunan Kurikulum, KPM): Standard Kandungan 10.2 Perjuangan Rakyat Semasa Pendudukan Jepun
- Japanese occupation of Malaya (Wikipedia), semakan pembubaran KMM dan penubuhan PETA